Kiedy dziecko nie chce pić syropu, a nie potrafi jeszcze połykać tabletek, ograniczone są możliwości niwelowania różnych poważnych i przykrych objawów. Jak walczyć z gorączką, bólem czy kaszlem, , kiedy maluch odmawia połykania wszelkich substancji w formie syropu? Istnieją pewne metody zwiększające szanse na skuteczne podanie leków.

Dlaczego dzieci nie chcą pić syropu?

Wielu rodziców zna sytuację, w której dziecko gorączkuje, kaszle czy też skarży się na ból, ale zaciska usta na widok łyżeczki z syropem. Dlaczego tak się dzieje? Dorosłemu trudno zrozumieć upór malucha, zważywszy na fakt, że współczesne farmaceutyki dla dzieci produkowane są z dbałością o przyjazną formę – mają atrakcyjne smaki, kolorowe opakowania itd. Odpowiedzialna za to jest przede różnica w odbieraniu smaków pomiędzy dziećmi, a osobami dorosłymi. Dziecko wypluwa syrop, ponieważ smakuje on dla niego inaczej niż dla rodzica.

Dzieci mają inaczej ukształtowany zmysł smaku. Noworodek, przychodząc na świat ma aż 10 tysięcy kubków smakowych, która to liczba stopniowo spada do 2 tysięcy do około 20 roku życia. Receptory smaku u najmłodszych są ponadto zlokalizowane nie tylko w jamie ustnej, jak u dorosłego, ale również dookoła ust. To z kolei wyjaśnia dlaczego dziecko, gdy nie chce pić syropu, nie tylko wypluwa go z buzi, ale też od razu próbuje go zetrzeć rękami z ust i brody.

Niemowlęta najlepiej tolerują smak słodki, ponieważ w sposób naturalny kojarzy im się on z bezpieczeństwem i przyjemnością, a ponadto dodaje energii. Słony i kwaśny z początku są dla nich neutralne, a w kolejnych miesiącach życia – odbierane coraz bardziej pozytywnie. Najdłużej nieakceptowany przez maluchy jest smak gorzki, co ma podłoże wrodzone i również jest naturalne.

Przykładem gorzkiego leku, którego dzieci nie chcą przyjmować w postaci syropu jest ibuprofen i paracetamol. Środki te skutecznie zbijają gorączkę, ale niestety są gorzkie i wypluwane przez najmłodszych. Do negatywnych wrażeń smakowych dochodzi złe samopoczucie dziecka – płaczliwość i rozdrażnienie spowodowane przykrymi dolegliwościami – co oczywiście potęguje niechęć do przyjmowania syropów. Jak sobie z tym radzić?

Jak podać dziecku syrop, żeby nie wypluło?

Czy istnieją sposoby, by przekonać malucha do połknięcia leku? Co zrobić, gdy dziecko nie chce wypić syropu? Przede wszystkim nie należy podawać dziecku niczego na siłę. Takie zachowanie może skutkować „terapią” awersyjną. Wlewanie syropu do gardła, podawanie go na leżąco to najgorsza praktyka.

Jak zatem podać niemowlakowi lub dziecku rocznemu syrop, gdy nie chce go pić? I jak zrobić to jednocześnie bezpiecznie i skutecznie – tak, żeby dziecko go nie wypluło? Zazwyczaj kluczem do sukcesu jest cierpliwość i wyrozumiałość (nie tylko dla dziecka, ale również dla siebie). Pomocne triki to:

• Odwrócenie uwagi. Warto zaczekać na moment, w którym dziecko jest stosunkowo spokojne i spróbować skupić jego uwagę na jakiejś przyjemnej aktywności. Dla niemowlaków takim „rozpraszaczem” może być grzechotka, karuzela muzyczna czy mata sensoryczna. Dla dziecka starszego – telewizja, ulubiona gra. Gdy dziecko jest odprężone i pochłonięte czymś, co sprawia mu przyjemność, szansa na skuteczne podanie leku znacznie wzrasta.
• Zmieszanie leku z jedzeniem. Jest to dobra metoda, pomagająca na zniwelowanie uczucia goryczy, należy jednak pamiętać, że nie wszystkie leki można mieszać z pokarmem. Niektóre substancje tracą w ten sposób swą skuteczność lub wręcz mogą zaszkodzić. Przed mieszaniem środków farmaceutycznych z jedzeniem należy upewnić się, że można to zrobić bez żadnych negatywnych dla dziecka konsekwencji (czytając ulotkę, radząc się farmaceuty, a najlepiej – konsultując z lekarzem). Unikać trzeba zwłaszcza produktów mlecznych.
• Podanie słodkiej przekąski po połknięciu syropu. Ta metoda zwykle skuteczniejsza jest u dzieci starszych, które jedzą już i lubią słodycze. Przed zastosowaniem tego sposobu należy jednak dowiedzieć się, czy jedzenie bezpośrednio po połknięciu danego leku nie wpływa na jego skuteczność. Szczególną ostrożność należy również zachować przy antybiotykoterapii. Dziecko przyjmujące antybiotyk powinno na ten czas ograniczyć, a najlepiej w ogóle wyeliminować z diety słodycze, ponieważ sprzyjają one namnażaniu w przewodzie pokarmowym szkodliwych drobnoustrojów. Przy zaburzeniach równowagi mikrobiotycznej spowodowanej lekami przeciwbakteryjnymi jest to groźne dla zdrowia i zwiększa ryzyko infekcji układu pokarmowego.
• Metoda nagradzania. Nagrodą mogą być nie tylko słodycze, ale np. ulubiona gra czy zabawa. Obiecanie nagrody za wypicie syropu sprawdza się jednak wyłącznie u dzieci starszych. U niemowląt lepsze będzie odwrócenie uwagi.

Dziecko nie chce pić syropu i wypluwa? Jakie leki wybrać?

Producenci leków dla dzieci dbają o to, by miały one przyjazną formę. Nie zawsze jednak ładne opakowanie i słodkie dodatki są w stanie „zrekompensować” maluchowi gorycz substancji leczniczej. Jak podać dziecku syrop, gdy nie chce go pić? Przede wszystkim można metodą prób i błędów wybrać preparat, który najbardziej mu smakuje. Wybór jest duży. Syropy mają różne (zwykle owocowe) smaki – truskawkowy, malinowy, pomarańczowy, morelowy (co nie oznacza, że są mocno dosładzane). Gdy trafi się na taki, który stosunkowo dobrze jest tolerowany, warto go zapamiętać i kupić również następnym razem.

W aptekach dostępne są leki, które zawierają różne dodatki słodzące, aby maskować gorycz wywoływaną przez obecność substancji leczniczej. Jednak by skutecznie zneutralizować gorzki smak, nie wystarczy zamaskować go takimi dodatkami. Konieczne są zaawansowane rozwiązania technologiczne w procesie produkcji, które zapewnić mogą tylko najlepsze firmy farmaceutyczne.

Warto zatem poszukać informacji na stronie producenta leku lub zapytać farmaceutę, aby wybrać ten najbardziej przyjazny dla Twojego dziecka.

Istotną kwestią jest też sposób podawania syropu. Produkty dostępne w aptekach mają różne dozowniki – strzykawki, kroplomierze, łyżeczki z podziałką. Warto również wybrać taki, który dziecko w jakiś sposób zainteresuje lub będzie dla niego najwygodniejszy. Częstym problemem jest wypluwanie przez dziecko części podanego syropu. Rodzice zastanawiają się wówczas, czy powinni podać dawkę dodatkową. Kiedy ilość wyplutego preparatu jest duża, ten połknięty rzeczywiście może okazać się nieskuteczny.

Dawkę można też rozbijać na mniejsze porcje, podawane jedna po drugiej, jeśli dziecku łatwiej przełyka się mniejsze ilości. Znacznie ułatwia to dozownik w formie doustnej strzykawki, dodawany do wielu preparatów płynnych. Dodatkowo strzykawka ułatwia bezpieczne podanie syropu głęboko do jamy ustnej, z pominięciem miejsc zaopatrzonych w kubki smakowe.

Autoryzacja medyczna: lekarz rodzinny Marta Falcman-Sobczak

Bibliografia:

• M. Muśko, M. Sznitowska, Postacie leków pediatrycznych. Część I. Wymagania i podstawowe problemy – dawkowanie, połykanie, smak, w: Farmakologia Polska, Tom 66, nr 3, 2010
• E. Ehmke vel Emczyńska-Seliga, Kształtowanie preferencji smakowych dzieci jako praktyka prozdrowotna, źródło: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/ksztaltowanie-preferencji-smakowych-dzieci-jako-praktyka-prozdrowotna/ [09.04.2024]
• A. Bochenek, M. Reicher, Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2006,
• B. Lindemann, Y. Ogiwara, Y. Ninomiya (red.), The Discovery of Umami, w: Chemical Senses, 27 (9), 2002, s. 843–844
• E. Toporowska-Kowalska, M. Funkowicz, Kształtowanie preferencji smakowych we wczesnym okresie życia, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA, 2015, T. 12, 689-697
• Syofyan S. et al., Children’s Perception and Belief about Medicines: Effectiveness and Its Autonomy, w: Macedonian Journal of Medical Sciences, 2019 Aug 15; 7(15): 2556-2562
• Chpl: Ibuprofen

Kubków smakowych u dzieci – szczególnie tych najmłodszych – jest znacznie więcej niż u osób dorosłych,. To sprawia, że maluchy inaczej niż dorośli odczuwają smaki i inne są ich preferencje. Jak kształtuje się smak i co zmienia się w budowie tego zmysłu wraz z wiekiem?

Jakie są smaki, które odczuwamy na języku?

Zmysły kształtowane są już na etapie prenatalnym. Dziecko przychodzące na świat zaczyna korzystać z nich od razu. Wzrok u noworodków jest słabo rozwinięty i zaczyna wyostrzać się dopiero po około dwóch tygodniach od narodzin. A jak to jest ze zmysłem smaku? Ile smaków spośród nich rozpoznaje człowiek i czy zdolność ta zmienia się wraz z rozwojem?

Dzieci inaczej doświadczają odczuwania smaków, co związane jest z liczbą i budową kubków smakowych. Do niedawna uważano, że człowiek dorosły rozróżnia na języku cztery smaki podstawowe: słodki (łac. dulcis), słony (łac. salsus), kwaśny (łac. acidus), gorzki (łac. acerbus). Około 2000 roku odkryto jeszcze inny rodzaj smaku – umami. Powstaje on dzięki receptorom kwasu glutaminowego (będącego jednym z elementów strukturalnych białka) i opisywany jest jako „mięsny”. Na samo wrażenie smaku umami zwrócono uwagę już na początku XX wieku, jednak dopiero na początku XXI wieku został on opisany i zdefiniowany, a na języku znaleziono kubki smakowe odpowiedzialne za jego rozpoznawanie.

Zmysł smaku jest bardzo ściśle związany ze zmysłem węchu i dopiero w połączeniu dają one pełnię odczuć. Można tego doświadczyć np. podczas kataru, kiedy nos jest niedrożny i nie odróżnia się zapachów. Wrażenia smakowe są wówczas także mocno ograniczone, mimo że w obrębie jamy ustnej nie zachodzą żadne zmiany.

Kubki smakowe na języku – gdzie się znajdują i jakie są ich rodzaje?

Kubki smakowe, będące swego rodzaju skupiskami receptorów smaku, znajdują się przede wszystkim na języku, a dokładnie po zewnętrznej stronie jego trzonu i końca. Część z nich zlokalizowana jest również na podniebieniu oraz w części gardła i przełyku, ale tam jest ich znacznie mniej, dlatego mówi się, że narządem zmysłu smaku jest język.

Kubki smakowe nie są widoczne gołym okiem, a każdy z nich składa się z kilkudziesięciu (zwykle od 50 do 100) komórek. Możliwe do zaobserwowania na języku malutkie grudki to brodawki, których elementem budowy są właśnie kubki smakowe. Jest ich pięć rodzajów, a każdy z nich ma swoje miejsce na języku i odpowiada za rozpoznawanie jednego z pięciu smaków:

• smak słodki odbierają receptory zlokalizowane na czubku języka,
• słony – symetrycznie po bokach języka, w jego przedniej części,
• kwaśny – po bokach, w części tylnej,
• gorzki – centralnie, na samym końcu języka, niemal już sąsiadującym z gardłem,
• umami – środek języka.

U osoby dorosłej ilość kubków oscyluje w granicach 2000. I to właśnie ich liczba decyduje o zmianach w odczuwaniu smaku w ciągu ludzkiego życia. Okazuje się bowiem, że ilość receptorów smaku u dzieci jest aż kilkukrotnie większa.

Kubki smakowe u dzieci – czym różnią się od tych u dorosłych?

Pierwsze receptory smakowe u dzieci rozwijają na wczesnym etapie płodowym, a dokładnie około 8–9 tygodnia ciąży. Właśnie wtedy maluch ma ich najwięcej, bo aż 10 tysięcy.

Jak długo kształtuje się zmysł smaku u człowieka? Ilość kubków spada z 10 do 2 tysięcy przez 20 lat. Właśnie około 20 roku życia ich ilość zatrzymuje się na poziomie 2000 i tyle ma ich osoba dorosła. Receptory smakowe, zarówno u dzieci, jak i dorosłych, „żyją” kilkanaście dni, a następnie są zastępowane nowymi. Dzięki temu nie traci się smaku dożywotnio np. po oparzeniu powierzchni języka.

Warto wiedzieć, że kubki smakowe u dzieci zlokalizowane są nie tylko we wnętrzu jamy ustnej, jak u dorosłych, ale również wokół ust. To z kolei wyjaśnia, dlaczego dzieci po jedzeniu często mają umorusane buzie i niechętnie pozbywają się resztek jedzenia z tych rejonów. Buzia oblepiona miodem lub czekoladą to nie tylko efekt niezborności ruchów, ale przede wszystkim wydłużona przyjemność z doświadczania ulubionego smaku.

Czy dzieci odczuwają smaki tak samo, jak dorośli?

Opisane powyżej fizjologiczne uwarunkowania w dużym stopniu rzutują na preferencje smakowe dziecka. Na samym początku maluchy najlepiej rozpoznają smak słodki, który jest dla nich przyjemny i kojarzony z bezpieczeństwem. Słony zaczynają rozpoznawać dopiero około 4 miesiąca życia, a gorzki jeszcze później. Kwaśny rozróżniają wcześniej, ale często reagują na niego płaczem i niepokojem.

To, że maluch najlepiej reaguje na wszystko, co słodkie, jest spowodowane właśnie jego zmysłowymi doświadczeniami. Z czasem dochodzą dodatkowe pozytywne skojarzenia – słodki dodaje energii i poprawia psychiczne samopoczucie. Smak słony początkowo traktowany jest obojętnie, natomiast z biegiem lat zaczyna być coraz bardziej lubiany. Organizm zaczyna kojarzyć go z mikroelementami niezbędnymi do rozwoju i wzrostu.

Smakami najgorzej tolerowanymi przez dzieci są kwaśny i gorzki, przy czym ten drugi z reguły wywołuje silniejszą i bardziej negatywną reakcję. Niechęć do goryczy jest u dzieci naturalna i ma charakter wrodzony. To dlatego maluchy często odmawiają jedzenia warzyw zielonych. Część z nich – takie jak sałata czy szpinak – mają gorzkawy posmak i tym samym są słabiej tolerowane. Przyczynia się to niekiedy również do trudności z podawaniem dzieciom leków. Wiele spośród produktów farmakologicznych ma właśnie gorzki smak i dlatego w przypadku najmłodszych spotyka się z niechęcią i odmową. Tak dzieje się w przypadku niektórych kropli i syropów, zwłaszcza tych ważnych, np. na gorączkę i ból..

Kształtowanie smakowych preferencji od najmłodszych lat jest niezwykle istotne, by dziecko jak najwcześniej zaczęło tolerować różne smaki. Dzięki temu jego dieta może być urozmaicona, bogata w substancje odżywcze, witaminy i minerały. Dbając o to, należy jednak pamiętać, że dzieci inaczej odczuwają smaki niż dorośli i nie robić niczego na siłę, by uszanować to, co dla maluchów naturalne i wynika z ich fizjologii. Tak więc w przypadku leków warto wybierać te, które są produkowane w technologii, ograniczającej odczuwanie gorzkiego smaku.

Autoryzacja medyczna: lekarz rodzinny Marta Falcman-Sobczak

Bibliografia:

• E. Ehmke vel Emczyńska-Seliga, Kształtowanie preferencji smakowych dzieci jako praktyka prozdrowotna, źródło: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/ksztaltowanie-preferencji-smakowych-dzieci-jako-praktyka-prozdrowotna/ [09.04.2024]
• A. Bochenek, M. Reicher, Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2006,
• B. Lindemann, Y. Ogiwara, Y. Ninomiya (red.), The Discovery of Umami, w: Chemical Senses, 27 (9), 2002, s. 843–844
• E. Toporowska-Kowalska, M. Funkowicz, Kształtowanie preferencji smakowych we wczesnym okresie życia, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA, 2015, T. 12, 689-697
• Syofyan S. et al., Children’s Perception and Belief about Medicines: Effectiveness and Its Autonomy, w: Macedonian Journal of Medical Sciences, 2019 Aug 15; 7(15): 2556-2562

Ból zęba u dziecka może mieć różne przyczyny. Sprawdź, co może stać za dolegliwościami bólowymi w jamie ustnej maluszka, a także w jaki sposób można sobie z nimi poradzić. Dowiedz się, kiedy sięgnąć po lek przeciwbólowy, a kiedy wystarczą domowe sposoby na ból zęba.

Przyczyny bólu zębów u dzieci

Ból zęba uchodzi za jeden z najsilniejszych bólów fizycznych, jakich może doświadczyć człowiek. Jeśli pojawia się u dziecka, wywołuje niepokój rodziców. Ból jest także uciążliwy dla samego maluszka, który jest zdezorientowany i przerażony tym, co się dzieje.

Jakie mogą być przyczyny bólu zębów u dzieci? Jedną z najczęstszych jest próchnica. U dziecka choroba postępuje bardzo szybko i może powodować silny ból. Głównym czynnikiem odpowiedzialnym za jej rozwój są bakterie, które podczas rozkładania cukrów obecnych pokarmie, wytwarzają niszczące szkliwo kwasy. Choroba atakuje zarówno zęby mleczne, jak i uzębienie stałe.

Ból zęba u 4-latka, który posiada już wszystkie zęby mleczne, najczęściej jest spowodowany postępującą próchnicą. Należy jednak zaznaczyć, że na próchnicę narażone są już dzieci w wieku niemowlęcym. W tej grupie wiekowej diagnozowana jest tzw. próchnica butelkowa lub smoczkowa. Pierwszy rodzaj jest zazwyczaj spowodowany zasypianiem dziecka z butelką lub karmieniem piersią do snu, co uniemożliwia umycie ząbków lub wałów dziąsłowych przed snem. Drugi rodzaj próchnicy dzieci nabywają od rodziców. Do zakażenia bakteriami próchnicotwórczymi dochodzi zwykle poprzez oblizywanie smoczka przez rodzica przed podaniem go dziecku.

Innym źródłem dolegliwości bólowych może być zapalenie dziąseł u dziecka. Za rozwój choroby odpowiedzialne jest nagromadzenie płytki nazębnej. Osad nazębny składający się z resztek pożywienia i substancji mineralnych może bowiem zaatakować nie tylko zęby, ale także tkanki je otaczające i skutkować stanem zapalnym dziąseł. Zapalenie dziąseł, poza bólem, charakteryzuje się takimi objawami jak:

• krwawienie,
• obrzęk,
• zaczerwienienie,
• rozpulchnienie dziąseł,
• nadwrażliwość na ciepło i zimno,
• nieprzyjemny zapach z ust,
• nadmierne odkładania się kamienia nazębnego.

Stan zapalny dziąseł może wystąpić już w okresie niemowlęcym. Ryzyko zachorowania jest jednak najwyższe u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Należy pamiętać, że ból dziąseł może być również spowodowany zapaleniem jamy ustnej o etiologii bakteryjnej lub grzybiczej. Na dziąsłach oraz błonach śluzowych jamy ustnej widoczne są wtedy afty lub charakterystyczne białe “drzewkowate” naloty.

Ból zęba u dziecka w nocy

Lista możliwych przyczyn dolegliwości bólowych w jamie ustnej dziecka jest znacznie dłuższa. W procesie diagnostycznym warto zwrócić uwagę na charakter bólu, jego częstotliwość oraz okoliczności, w których się pojawia. Ból „zęba” u dziecka w nocy może być spowodowany ząbkowaniem, czyli wyrzynaniem się zębów mlecznych. Poza bólem i problemami ze snem u dzieci obserwuje się też inne objawy ząbkowania, takie jak:

• gorączka,
• płaczliwość,
• wzmożone wydzielanie śliny,
• obrzęk dziąseł,
• biegunki.

Dolegliwości związane z wyrzynaniem się zębów mlecznych zwykle pojawiają się już u 3-4 miesięcznych dzieci, czyli jeszcze przed pojawieniem się pierwszych mleczaków w jamie ustnej. Z badań epidemiologicznych wynika, że pierwsze zęby przebijają się przez dziąsło między 5. a 8. miesiącem życia [Olczak-Kowalczyk, Boguszewska-Gutenbaum, Janicha, Truska-Szybka].

Proces ząbkowania trwa średnio do trzeciego roku życia dziecka. Co istotne, ból zęba u 3 latka może być nasilony, gdyż w ostatniej fazie ząbkowania wyrzynają się zęby trzonowe, które wywołują najwięcej dokuczliwych objawów.

Lek na ból zęba u dziecka

Co na ból zęba u dziecka warto zastosować? Wszystko zależy od przyczyny dolegliwości oraz objawów towarzyszących. W przypadku bólu zęba i gorączki u dziecka ząbkującego, można zastosować lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy w syropie dostosowany do wieku maluszka. Większość tego typu preparatów zawiera ibuprofen lub paracetamol. Co bardzo ważne, zarówno paracetamol, jak i ibuprofen na ból zęba należy podawać zgodnie z zaleceniami producenta zawartymi w ulotce lub wskazaniem lekarza.

Jeśli jednak temperatura ciała dziecka przekracza 38 stopni Celsjusza i utrzymuje się przez 48 godzin, należy skontaktować się z lekarzem. W przypadku bólu bez gorączki można zaś zastosować żel o miejscowym działaniu znieczulającym. Tego typu preparaty zawierają uśmierzającą ból lidokainę lub substancje ziołowe o działaniu przeciwzapalnym i odkażającym.

W przypadku bólu zęba mlecznego u dziecka starszego, posiadającego już uzębienie, lek z ibuprofenem można podawać doraźnie, by złagodzić dolegliwości bólowe, ale niezbędna będzie wizyta u stomatologa. Dotyczy to także dolegliwości bólowych u dzieci z uzębieniem stałym. Źródłem bólu może być próchnica, która wymaga leczenia stomatologicznego. Leki przeciwbólowe nie mogą zastąpić wizyty u dentysty. Będą jednak pomocne w uśmierzeniu bólu w czasie oczekiwania na wizytę.

Domowe sposoby na ból zęba u dziecka

Przed podaniem leku, warto wypróbować domowych sposobów na ból zęba u dziecka. Jedną z metod uśmierzających dokuczliwe objawy ząbkowania jest podanie dziecku specjalnego gryzka. Świetnie sprawdzają się drewniane lub żelowe gryzaki wcześniej schłodzone w lodówce. Maluszkowi pomoże także masaż dziąseł, który można wykonać palcem lub silikonową szczoteczką zakładaną na palec. Masaż można także wykonać gazikiem nasączonym w naparze z ziół o działaniu przeciwbólowym i odkażającym. Zwolennicy medycyny naturalnej zalecają szałwię oraz rumianek na ból zęba. Jednakże przed zastosowaniu ziołowego naparu u dziecka warto skonsultować się z lekarzem.

Co więcej, w trakcie bolesnego ząbkowania, kiedy dziecko odmawia jedzenia, zalecane jest karmienie pokarmem o półpłynnej konsystencji i niższej temperaturze. W przypadku dzieci karmionych piersią, wskazane jest częstsze przystawianie do piersi, zaś karmionych mlekiem modyfikowanym – podawanie dodatkowych porcji wody.

Konsultacja merytoryczna: Lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• Anna Stodolak, Aleksander Fuglewicz, Zapobieganie próchnicy zębów u dzieci i młodzieży oraz promocja zdrowia jamy ustnej – rola pracowników służby zdrowia, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2014, Tom 20, Nr 1, 76–81.
• Karolina Kuśmierz, Marcin Węgrzyniak, Anna Pawłowska, Klaudia Czerwonka, Konrad Małkiewicz, Występowanie próchnicy zębów u dzieci w wieku 3, 6 i 12 lat, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2016, Tom 22, Nr 3, 190–193.
• Beata Pawka, Piotr Dreher, Jolanta Herda, Igor Szwiec, Monika Krasicka, Próchnica zębów u dzieci problemem społecznym, Probl Hig Epidemiol 2010, 91(1): 5-7.
• Olczak-Kowalczyk D., Boguszewska-Gutenbaum H., Janicha J., Truska-Szybka A., Wybrane zagadnienia związane z wyrzynaniem zębów mlecznych, Nowa Stomatologia 2/2011, s. 73-76.

Zatkany nos u dzieci – szczególnie tych najmłodszych może utrudniać swobodne oddychanie. Jak go udrożnić?

Zatkany nos u dziecka

Katar i często towarzyszący mu zatkany nos jest uciążliwą dolegliwością dla wszystkich – dzieci i dorosłych. Utrudnia swobodne oddychanie, co jest szczególnie dokuczliwe przy jedzeniu, mówieniu i w czasie snu. Osoba dorosła jednak w łatwy sposób rozpoznaje ten stan, tymczasem u najmłodszych niekiedy niełatwo go od razu zauważyć.

Czym objawia się zatkany nos u dziecka? Często przy katarze widoczna jest płynąca z nosa wydzielina, zdarza się jednak, że nie wypływa ona na zewnątrz (kiedy np. jest zbyt gęsta), ale gromadzi się wewnątrz, zatykając przewody nosowe.

Wówczas symptomami są:

• u dzieci, które już mówią – zmieniony głos, staje się on charakterystyczny, nosowy,
• oddychanie ustami,
• trudności podczas jedzenia,
• u najmłodszych – płaczliwość, rozdrażnienie, ogólne pogorszenie samopoczucia.

Dzieci w wieku przedszkolnym niekiedy same już zgłaszają rodzicom problem zatkanego nosa. Ponadto dla kilkulatków dolegliwość ta nie jest groźna, choć warto ją zwalczać, ponieważ w przeciwnym razie może przeistoczyć się w poważniejszą infekcję.

Najgroźniejszy jest zatkany nos u niemowlaka, który nie potrafi jeszcze zasygnalizować problemu, a całkowicie zablokowane przewody nosowe mogą doprowadzić u niego do poważnych trudności z oddychaniem, szczególnie podczas snu. Obserwowanie drożności dróg oddechowych u niemowląt jest więc ważnym zadaniem dla rodziców, a w przypadku jakichkolwiek powinni oni niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.

Katar niestety często występuje u najmłodszych pacjentów. Dzieje się tak, ponieważ ich odporność swoista (inaczej nabyta) dopiero zaczyna się kształtować, a nierozwinięty jeszcze do końca układ immunologiczny słabo radzi sobie z bakteriami i wirusami.

Jak odetkać nos?

Kiedy dziecko ma zatkany nos, jego samopoczucie przeważnie się pogarsza. Konsekwencją często jest ból głowy i uczucie ogólnego rozbicia. To jednak nie wszystko – zapchany nos, którego nie można skutecznie oczyścić powoduje, że wydzielina – zamiast być wydalana na zewnątrz – spływa w stronę dróg oddechowych i może wywołać ich infekcję.

Jakie są zatem skuteczne sposoby na zatkany nos u dziecka? Przede wszystkim trzeba pozbyć się możliwie jak największej ilości zalegającej wydzieliny. U dzieci, które jeszcze nie potrafią samodzielnie go oczyszczać, można zastosować:

• aspirator ustny lub elektryczny – jest to specjalne urządzenie do wyciągania wydzieliny z nosa niemowląt i noworodków,
• gruszkę – usuwającą wydzielinę z wykorzystaniem podciśnienia ( jednak stosowanie gruszki musi być bardzo ostrożne, aby przypadkowo nie spowodować przesunięcia wydzieliny głębiej zamiast ją ewakuować z nosa)

Co na zatkany nos u dziecka, kiedy wydzielina jest gęsta i jej wyciąganie nastręcza trudności? Przede wszystkim – nie wolno robić niczego na siłę, bo można doprowadzić do powikłań. Kiedy wydzielina zalega w przewodach nosowych, należy spróbować ją rozrzedzić i obkurczyć śluzówkę.

Podstawą postępowania jest płukanie nosa roztworem wody morskiej kilka razy dziennie w celu jej rozrzedzenia oraz podawanie przez kilka dni kropli do nosa powodujących obkurczenie śluzówki nosa.

Jednym ze skutecznych sposobów są plastry na zatkany nos. Jak się je stosuje? Są one bardzo wygodne w użyciu – wystarczy usunąć z plastra warstwę ochronną i przykleić go bezpośrednio do ubrania na wysokości klatki piersiowej.

Plaster nasączony jest olejkami eterycznymi, które – uwalniając się – udrożniają nos i tym samym:

• ułatwiają swobodne oddychanie,
• niwelują dyskomfort związany z niedrożnością i utrudnionym oddychaniem.

Dobrej jakości plastry na zatkany nos dla dzieci spełniają swoją funkcję nawet przez kilka godzin, dzięki czemu świetnie nadają się do stosowania na noc. Plaster przyklejony do piżamki uwalnia olejki nawet przez całą noc, wspomagając spokojny sen maluszka.

Domowe sposoby na zatkany nos

Na zatkany nos w nocy lub w ciągu dnia warto zastosować domowe, naturalne metody. Sposobem, którego niektórzy świadomie unikają, jest spacer. Wielu rodziców, kiedy tylko zauważy u dziecka objawy nieżytu nosa, boi się wychodzenia z domu. Tymczasem, jeśli nie występują inne objawy, takie jak kaszel czy gorączka, a maluch ogólnie czuje się dobrze, spacer może bardzo skutecznie obkurczyć błonę śluzową i tym samym udrożnić nos, a także zniwelować ilość drobnoustrojów w jamie nosowej.

Domowy sposób na zatkany nos, dający podobne efekty, co spacer, to wietrzenie pomieszczeń. Kiedy dziecko ma katar, wcale nie trzeba zamykać w domu wszystkich okien, przeciwnie – odpowiednia wentylacja jest zbawienna, jeśli chodzi o udrożnianie nosa i ułatwianie swobodnego oddychania. Ponadto, pomaga pozbyć się z domu chorobotwórczych drobnoustrojów, odpowiedzialnych za powstanie nieżytu.

Jak jeszcze można pozbyć się uczucia zatkanego nosa? Oprócz świeżego powietrza, udrażniająco działają:

• inhalacje – świetnie sprawdzą się te wykonane przy pomocy nebulizatora, z zastosowaniem soli fizjologicznej (u najmłodszych dzieci można wykonywać je, zbliżając mgiełkę do ust i nosa, nie ma konieczności zakładania maluchowi maski),
• sól morska – w formie kropli lub sprayu do nosa, rozrzedza wydzielinę i ułatwia pozbywanie się jej, a ponadto jest bezpieczna i nie wywołuje efektów ubocznych.

Podczas kataru należy także pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu, bez którego rozrzedzenie zalegającej wydzieliny jest bardzo trudne. Starsze dzieci należy wówczas regularnie poić, natomiast noworodki i niemowlęta – częściej przystawiać do piersi.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• J. Marwicka, K. Niemyska, S. Podraza, Terapeutyczne właściwości aromaterapii, w: Kosmetologia estetyczna, 6 / 2015 / vol. 4 http://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2019/02/ke2015.6-1.pdf [08.12.2021]

Szkarlatyna u dzieci objawia się przede wszystkim zmianami skórnymi, wysoką gorączką i bólem gardła. Jak dokładnie wyglądają te zmiany, ile trwa choroba i jak można się nią zarazić?

Co to jest szkarlatyna u dzieci?

Szkarlatyna to choroba zakaźna wywoływana przez bakterie. Są to bakterie kuliste zwane paciorkowcami z grupy A, mogące powodować również inne choroby, np. zapalenie gardła.

Szkarlatyna inaczej określana jest mianem płonicy, a uznaje się ją za chorobę wieku dziecięcego, ponieważ najczęściej występuje u dzieci do dziesiątego roku życia (przeważnie między czwartym a szóstym rokiem życia, czyli w wieku przedszkolnym). Ma różny przebieg, od łagodnego po ciężki, co uwarunkowane jest indywidualnymi skłonnościami organizmu, w tym – odpowiedzią układu immunologicznego.

Płonica u dzieci nie jest groźna, nawet jeśli jej przebieg należy do tych cięższych. Objawy zwykle utrzymują się przez kilka dni, a po ich zdiagnozowaniu należy jak najszybciej rozpocząć antybiotykoterapię.

Szkarlatyna u niemowlaka może wystąpić, ale zazwyczaj dopiero po szóstym miesiącu życia, ponieważ wcześniej organizm malucha chroniony jest przez swoiste przeciwciała przekazane mu przez matkę w życiu płodowym.

Objawy szkarlatyny u dzieci

Wiele chorób zakaźnych wieku dziecięcego objawia się zmianami skórnymi, gorączką i pogorszeniem ogólnego samopoczucia. Jak wygląda szkarlatyna u dzieci, czym się charakteryzuje i jak odróżnić ją od innych chorób?

Pierwsze objawy szkarlatyny u dzieci pojawiają się zwykle już w ciągu kilku dni od zakażenia.

Zwykle są to:

• podwyższona temperatura ciała (gorączka niekiedy może być naprawdę wysoka, w zależności od odpowiedzi immunologicznej organizmu),
• dolegliwości żołądkowe – zwykle w postaci bólów brzucha i wymiotów,
• ból gardła – gardło jest niekiedy mocno zaczerwienione, a objawowi temu może towarzyszyć wystąpienie białego nalotu na języku, zmieniającego się później w tzw. język malinowy – intensywnie czerwony, z widocznymi brodawkami,
• powiększenie węzłów chłonnych, szczególnie tych umiejscowionych w obrębie szyi.

Podobne symptomy mogą wystąpić przy innych chorobach zakaźnych, np. ospie wietrznej. Typowym objawem szkarlatyny u dziecka są jednak charakterystyczne dla niej zmiany skórne, pojawiające się zwykle dopiero w drugiej kolejności – po wystąpieniu gorączki i dolegliwości bólowych.

Wysypka przy szkarlatynie ma postać drobnych, zaczerwienionych krostek zlewających się w niewielkie plamy przypominające podrażnienie wywołane ostrym przedmiotem (szpilką lub twardą szczoteczką). Zmiany obejmują twarz, zwykle z pozostawieniem bladego trójkąta wokół ust i nosa (tzw. trójkąt Fiłatowa).

Zmieniona skóra jest szorstka w dotyku, a wysypce może towarzyszyć dokuczliwy świąd. Po kilkunastu dniach od jej wystąpienia można zaobserwować nadmierne łuszczenie naskórka w obrębie stóp, dłoni, twarzy i tułowiu.

Wysypka zaczyna ustępować niekiedy już po jednym dniu, w innych przypadkach – może utrzymywać się przez kilka dni. Jej charakterystyczną cechą jest chwilowe blednięcie pod wpływem mechanicznego ucisku na skórę.

Czy szkarlatyna jest zaraźliwa?

Szkarlatyna jest chorobą zakaźną, a zarazić nią można się łatwo, szczególnie dzieciom w wieku przedszkolnym. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, czyli przez bezpośredni kontakt ze śliną lub inną wydzieliną osoby chorej, albo kontakt z zakażonymi przez nią przedmiotami lub pokarmami.

Co ciekawe, szkarlatyną można zarazić się nie tylko od osoby chorej właśnie na nią, ale także od pacjenta z anginą paciorkowcową lub osoby zdrowej będącej nosicielem paciorkowców z grupy A (do takiego zakażenia dochodzi jednak rzadziej).

Przechorowanie szkarlatyny uodparnia jedynie na konkretny szczep paciorkowców, który wywołał zakażanie. W efekcie na płonicę można zachorować trzy razy, gdyż są trzy typy toksyny bakteryjnej wywołujących tę chorobę. Przebycie płonicy nie pozostawia odporności przeciwko następnym zakażeniom paciorkowcami (np. anginom itd.), ale zapobiega tym objawom zakażeń paciorkowcowych, które są wynikiem działania konkretnej toksyny zakażenia, które przeszliśmy. Do zakażenia dochodzi znacznie łatwiej wśród dzieci. Nie oznacza to jednak, że na szkarlatynę nie chorują dorośli. Zapadają na nią co prawda znacznie rzadziej, za to jej przebieg jest u nich cięższy.

Największą zapadalność na płonicę odnotowuje się w okresie jesienno-zimowym, czyli w czasie obniżonej odporności organizmu.

Ile trwa szkarlatyna u dzieci?

Szkarlatyna jest chorobą, która dość szybko się wylęga. Okres wylęgania – czyli od momentu zakażenia do chwili pojawienia się pierwszych objawów – trwa przeważnie kilka dni, choć zdarzają się przypadki, że wystarczy doba na wystąpienie symptomów.

Po zaobserwowaniu pierwszych objawów należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza celem potwierdzenia diagnozy i jak najszybszego rozpoczęcia odpowiedniego leczenia, opartego o antybiotykoterapię. Warto wiedzieć, że już po pierwszej dobie od rozpoczęcia leczenia chory przestaje zarażać i nie ma przeciwwskazań do kontaktowania się z otoczeniem.

Zatem jak długo trzeba siedzieć w domu? Szkarlatyna nie jest zaraźliwa już po jednym dniu przyjmowania przez chorego antybiotyków, jednak ze względu na pogorszone samopoczucie warto zostać w domu przez dłuższy czas, najlepiej do zakończenia terapii.

Jak leczyć szkarlatynę u dzieci?

Leczenie szkarlatyny polega przede wszystkim na podawaniu celowanej antybiotykoterapii, zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza. Antybiotykoterapia przyspiesza zwalczanie choroby i pozwala zapobiec groźnym dla zdrowia powikłaniom (w tym zapaleniu ucha, węzłów chłonnych czy kłębuszków nerkowych), które po nieleczonej płonicy mogą wystąpić.

Stosowanie antybiotyków, które w przypadku tej choroby jest konieczne, warto wspierać tzw. leczeniem objawowym, niwelującym dokuczliwe dolegliwości, jak ból gardła czy gorączka. W tym celu stosuje się głównie leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, np. na bazie ibuprofenu. Mogą mieć one postać syropu, zawiesiny lub tabletek, co zależy m. in. od wieku pacjenta.

Jak leczyć szkarlatynę w jej najcięższych przypadkach? Terapia antybiotykowa zalecana jest zawsze, bez względu na przebieg choroby. W przypadkach skrajnie ciężkich dzieci są hospitalizowane, a leki podaje im się dożylnie.

Terapię zawsze warto wspierać odpowiednim nawodnieniem organizmu i dietą. Przy ostrym bólu gardła zaleca się dietę półpłynną, ułatwiającą przełykanie.

Bibliografia:

• A. Wegner, Najczęstsze choroby zakaźne wieku dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny, https://neurologiadziecieca.wum.edu.pl/sites/neurologiadziecieca.wum.edu.pl/files/wyklad_8_-_najczestsze_choroby_zakazne_wieku_dzieciecego.pdf [10.11.2021]
• L. Szenborn, Płonica, Katedra i Klinika Pediatrii i Chorób Infekcyjnych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu https://podyplomie.pl/pediatria/12158,plonica [10.11.2021]
• M. Kuchciak-Brancewicz, Zmiany skórne w przebiegu chorób zakaźnych u dzieci, w: Zmiany skórne w chorobach ogólnoustrojowych, pod red. A. Kaszuby, Lublin 2018

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Pediatra to lekarz zajmujący się chorobami u najmłodszych pacjentów – dzieci od urodzenia do osiemnastego roku życia. Czym charakteryzuje się specjalizacja pediatry? Jak przebiega wizyta?

Czym się zajmuje pediatra?

Powszechnie wiadomo, że lekarz pediatra zajmuje się zdrowiem dzieci. Organizmy małych pacjentów różnią się od organizmów osób dorosłych, dlatego też potrzebują kogoś, kto specjalizuje się w ich leczeniu.

Dzieci chorują inaczej niż dorośli – te same choroby przechodzą w odmienny sposób, doświadczając zupełnie innych objawów. Różne jest także ich leczenie – nie wszystkie leki można stosować u dzieci, a te, które można, trzeba w szczególny sposób dawkować.

Lekarza chorób dzieci – najczęściej odwiedza się po zaobserwowaniu objawów infekcji dróg oddechowych.

Do wizyty skłaniają głównie:

• katar,
• kaszel,
• ból gardła,
• gorączka.

Jednak symptomy przeziębienia i grypy to nie jedyne przypadki, z którymi warto udać się do pediatry. Kim jest pediatra i z czym jeszcze należy się do niego udać? To lekarz zajmujący się nie tylko chorobami dzieci, ale też opieką nad dziećmi zdrowymi oraz analizą rozwoju. Na konsultację z nim należy zdecydować się np. po zaobserwowaniu:

• bólu mięśni, stawów lub kości (zaistniałych np. na skutek urazów mechanicznych)
• bólu głowy,
• bólu uszu,
• zmian skórnych (zaczerwienienia, podrażnień, wysypki),
• pogorszenia ogólnego samopoczucia,
• ból brzucha,
• zahamowania wzrastania czy spadku lub przyrostu masy ciała,
• braku apetytu i innych.

Dodatkowo warto udać się do niego na szczepienie dziecka, regularną ocenę rozwoju oraz po kwalifikację do uprawiania sportu. Od wizyty u pediatry można zacząć po zaobserwowaniu wszelkich niepokojących objawów u dziecka w każdym wieku. Przy niektórych dolegliwościach lekarz ten pomoże sam, wdrażając odpowiednie postępowania, w innych przypadkach – skieruje do właściwego specjalisty lub zleci wykonanie szczegółowych badań. Co ważne, jeśli nie jest możliwa wizyta u pediatry można udać się do lekarza rodzinnego z POZ.

Pierwsza wizyta u pediatry

Pediatra zajmuje się dziećmi właściwie od ich narodzin. Kiedy pierwsza wizyta u pediatry powinna się więc odbyć, jeśli dziecko urodziło się zdrowe i nie występują u niego żadne niepokojące objawy? Taka pierwsza wizyta u pediatry nazywana jest wizytą patronażową i powinna się odbyć do czwartego tygodnia życia.

Jest to tak zwana wizyta patronażowa, podczas której lekarz ocenia:

• rozwój maluszka (przede wszystkim ruchowy i neurologiczny),
• jego proces adaptacji do życia pozałonowego,
• kolor skóry (pod kątem żółtaczki fizjologicznej),
• ciemię,
• długość ciała oraz wagę,
• stawy biodrowe.

Podczas wizyty tej lekarz daje skierowanie na USG stawów biodrowych, pod kątem ich dysplazji. Udziela również porad dotyczących karmienia i pielęgnacji oraz informuje o nadchodzących szczepieniach.

Pierwsza wizyta u pediatry może odbyć się nawet przed wizytą patronażową, jeśli rodzice zauważą u dziecka jakiekolwiek niepokojące symptomy (np. kaszel, podwyższona temperatura ciała, zmiany skórne i inne). Konsultacja ma miejsce w gabinecie w przychodni lub w domu, w zależności od samopoczucia dziecka i zaleceń samego lekarza.

Wizyty domowe pediatry

Wielu rodziców, szczególnie pacjentów najmłodszych – noworodków i niemowląt – pyta o wizyty domowe lekarza pediatry. W jakich sytuacjach można z nich skorzystać?

Wizyty w domu są jak najbardziej możliwe, konsultacja w przychodni jest niemożliwa lub niesie za sobą ryzyko dla małego pacjenta. Pediatra przyjeżdża do domu na przykład w sytuacji, gdy dziecko ma wysoką gorączkę lub gdy jest noworodkiem, a do przychodni zgłasza się dużo dzieci z infekcjami.

Nie zawsze też warto zamawiać wizytę domową pediatry. Jeśli dziecko czuje się na tyle dobrze, że może się przemieszczać, niekiedy lepiej jest przyjechać z nim do przychodni, gdzie można np. wykonać od razu niektóre badania, niemożliwe do przeprowadzenia w warunkach domowych.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• Jak może ci pomóc lekarz podstawowej opieki zdrowotnej?, Serwis Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia, https://pacjent.gov.pl/system-opieki-zdrowotnej/co-moze-ci-zaoferowac-lekarz [5.11.2021]
• Kto może korzystać z bezpłatnej opieki zdrowotnej? Serwis Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia, https://pacjent.gov.pl/artykul/kto-moze-korzystac-z-bezplatnej-opieki-zdrowotnej [5.11.2021]
• Jakie są kompetencje położnej POZ?, pacjent.gov.pl

Skręcenie kostki u dziecka objawia się bólem zlokalizowanym w stawie skokowym, obrzękiem, ograniczeniem ruchomości, a w poważniejszych przypadkach – trudnością w przemieszczaniu się, czy wręcz niemożnością chodzenia. Sposób postępowania jest uzależniony od stopnia uszkodzenia stawu skokowego. Jak udzielić pomocy dziecku i jak leczyć skręcenie kostki?

Przyczyny skręcenia stawu skokowego

Skręcenie stawu skokowego występuje u dzieci dość często i wynika z ich dużej aktywności fizycznej. W wieku kilku, czy kilkunastu lat dużo czasu poświęca się na bieganie, skakanie, aktywne zabawy ruchowe oraz sporty, takie jak np. bardzo kontuzyjna piłka nożna, siatkówka, koszykówka balet albo gimnastyka artystyczna. Niekiedy wystarczy podczas zabawy na podwórku, czy w czasie spaceru po nierównej powierzchni źle postawić stopę i uraz gotowy.

Skręcona kostka u dziecka może być spowodowana także innymi czynnikami, m.in.:

• noszeniem niewłaściwego obuwia,
• pominięciem rozgrzewki przed treningiem lub niedokładne wykonywanie rozgrzewających stawy ćwiczeń,
• przemęczeniem,
• uwarunkowaniami biomechanicznymi, wśród których można wymienić np. wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe oraz problemy z koordynacją mięśniowo-nerwową.

Skręcenie stawu skokowego to uraz, podczas którego dochodzi do niewłaściwego ustawienia stopy w stosunku do podłoża i inwersji (czyli zbyt intensywnego wywinięcia stopy). Taki mechanizm prowadzi do uszkodzenia więzadeł (strzałkowo-skokowych przednich, strzałkowo-piętowych i/lub strzałkowo-skokowych) albo torebki stawowej.

Warto zaznaczyć, że w przypadku dzieci istnieje kilka różnych urazów, które mogą przypominać skręcenie w stawie skokowym. Najczęstszym urazem (często mylonym ze skręceniem) jest złamanie chrząstki wzrostowej.

Jak wygląda skręcona kostka?

Jak rozpoznać skręcenie kostki u dziecka? Zwykle od razu po wystąpieniu urazu pojawia się ból, trudności w poruszaniu się lub całkowita niemożność chodzenia, a niedługo po tych symptomach – obrzęk.

Jednak dużo zależy od stopnia (I, II lub III) uszkodzenia stawu skokowego. Im niższy stopień urazu, tym lżejsze skręcenie kostki. Objawy skręcenia stawu skokowego I stopnia, czyli naciągnięcia więzadeł i bezładu torebki stawowej, to:

• niewielki ból, utrudniający chodzenie;
• nieduży obrzęk, który dość szybko schodzi.

Uraz kostki II stopnia, czyli naderwanie więzadeł i torebki stawowej, odznacza się natomiast:

• silniejszym niż w przypadku I stopnia bólem;
• większym obrzękiem;
• krwiakiem;
• zasinieniem.

Skręt kostki u dziecka w III stopniu nasilenia (zerwanie więzadeł i torebki stawowej) można rozpoznać zaś po bólu, który uniemożliwia poruszanie się, znacznym obrzęku, krwiaku oraz często też po uczuciu niestabilności w stawie.

Bardzo ważne jest aby żadnego z wymienionych rodzajów uszkodzeń nie ignorować. Nawet delikatne oznaki skręcenia kostki warto skonsultować z lekarzem specjalistą, najlepiej ortopedą. Trzeba sobie zdawać sprawę, że niepodjęcie leczenia, brak lub niewłaściwa rehabilitacja pourazowa mogą doprowadzić m.in. do nawykowego skręcenia stawu skokowego.

Co robić, gdy dziecko skręci kostkę?

Kiedy u dziecka zostanie skręcona kostka, co robić w takiej sytuacji? Przede wszystkim w ramach udzielania pierwszej pomocy należy ułożyć dziecko w bezpiecznym miejscu z uniesioną nogą, której dotyczy uraz. Ponadto należy stosować na tę kończynę zimne okłady (np. z lodu, czy specjalnych okładów żelowych), po to by zmniejszyć obrzęk i ryzyko zasinień oraz krwiaków. Na ból kostki po skręceniu można podać malcowi lek przeciwbólowy. Trzeba się jednak ściśle trzymać zaleceń producenta preparatu, zamieszczonych na ulotce bądź stosować do wskazań lekarza albo farmaceuty.

Udzielając dziecku ze skręconą kostką pomocy można oprzeć się na zasadzie PRICE (skrót pochodzący od słów: Protection, Rest, Ice, Compression, Elevation), polegającej na zastosowaniu ochrony, czyli odciążenia stawu, zapewnieniu odpoczynku, schłodzeniu stawu, wykonania ucisku stawu (tzw. kompresja) i przeciwobrzękowym uniesieniu nogi.

A w dalszej kolejności co zrobić ze skręconą kostką u dziecka? Należy pamiętać, że każde skręcenie w stawie skokowym należy konsultować z lekarzem celem sprawdzenia rozległości urazu i szybkiego wprowadzenia odpowiedniego leczenia oraz rehabilitacji, by uniknąć ewentualnych powikłań. Dlatego jak najszybciej powinniśmy się skontaktować z lekarzem ortopedą, który obejrzy uraz. Poza tym lekarz może przeprowadzić badania diagnostyczne, czyli RTG (w celu wyeliminowania ewentualnych złamań kości) oraz najczęściej też USG (po to by ustalić skalę i rodzaj uszkodzenia więzadeł i torebki stawowej).

Skręcona noga w kostce wymaga też odpoczynku, dlatego w zależności od stopnia uszkodzenia, powinno się unieruchomić ją na kilka do kilkudziesięciu dni. O tym jak długo decyduje lekarz.

Leczenie skręcenia kostki u dziecka

Na czym polega kuracja, gdy nastąpi skręcenie stawu skokowego? Leczenie jest uwarunkowane stopniem uszkodzenia stawu. Lekarz na podstawie wyników z przeprowadzonych badań ustali jak powinna potoczyć się terapia i jak długo ma trwać.

Jeśli mamy do czynienia z uszkodzeniem kostki I stopnia, zwykle wystarczy unieruchomić staw na 10-14 dni przy zastosowaniu np. buta stabilizującego, ortezy, opatrunku uciskowego, czy bandaża. Poza tym należy kontynuować postępowanie związane z redukowaniem opuchlizny i bólu, stosując zimne okłady oraz leki przeciwbólowe. Przy urazach sklasyfikowanych jako II stopień, zwykle unieruchamia się staw przy użyciu longety (półgipsu) na czas około 3 tygodni. Jeśli wystąpi natomiast najcięższe skręcenie stawu skokowego, czas leczenia w III-cim stopniu może wynosić nawet 4-6 tygodni. W takiej sytuacji zwykle małemu pacjentowi zakłada się pełen gips. W najcięższych przypadkach konieczna może się okazać interwencja chirurgiczna.

To jak długo boli skręcona kostka zależy od rodzaju urazu oraz szybkości i charakteru podjętych czynności leczniczych i rehabilitacyjnych. Skuteczne są tutaj środki przeciwbólowe.

Niezależnie od stopnia uszkodzenia stawu skokowego jak najszybciej należy podjąć rehabilitację, nawet już w pierwszym dniu po wystąpieniu urazu. Powinna ona być dopasowana do konkretnego typu urazu, wieku i możliwości ruchowych dziecka. W ramach pomocy rehabilitacyjnej zwykle proponuje się pacjentom zabiegi fizykalne, np. krioterapię, pole magnetyczne i laseroterapię. Natomiast po zdjęciu unieruchomienia założonego na stopę należy niezwłocznie zacząć wykonywać ćwiczenia wzmacniające i stabilizujące staw, a także koordynacyjne, koniecznie pod okiem fizjoterapeuty.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• Napiontek Marek, Stopa i staw skokowo-goleniowy w praktyce ortopedycznej, Medipage, 2018, ISBN 978-83-65946-05-8.
• Elphinston Joanne, Stabilność, sport oraz wydajność ruchowa, Wydawnictwo WSEIT, 2016, ISBN 9788394193614.
• Skolimowski Tadeusz, Rosławski Adam, Technika wykonywania ćwiczeń leczniczych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2009, ISBN 9788320047714.

Kiedy zaczyna się ząbkowanie u dziecka? Co zrobić, gdy pierwsze siekacze pojawią się zbyt wcześnie lub zbyt późno? Zobacz, czy powinno to stanowić powód do niepokoju. Poznaj kalendarz ząbkowania.

Kiedy zaczyna się ząbkowanie?

Kiedy niemowlę zaczyna ząbkować? Pierwsze mleczne zęby zazwyczaj wyrzynają się przez dziąsła około 6-7. miesiąca życia, nie jest to jednak regułą. Równie dobrze dolne siekacze mogą się pojawić w buzi dziecka zaledwie czteromiesięcznego, ale też nie będzie odstępstwem od normy, jeśli stanie się to w wieku nawet 8 miesięcy. Wychodzenie zębów u dzieci jest procesem złożonym i silnie zindywidualizowanym, zależnym od takich czynników, jak:

• uwarunkowania genetyczne,
• długość i przebieg ciąży (dzieci urodzone przed czasem z reguły zaczynają ząbkować później),
• masa urodzeniowa (im wyższa, tym niższy wiek pierwszego ząbkowania).

Należy pamiętać, że uzębienie zaczyna się kształtować na wstępnym etapie życia płodowego. Już w 4. tygodniu ciąży powstaje tzw. listewka zębowa, a kilkanaście dni później tworzą się zawiązki mleczaków. W kolejnych miesiącach tkanka kostna mineralizuje się, a formujące się zęby rozpoczynają przemieszczanie z miejsca pierwotnego rozwoju, w kierunku docelowej płaszczyzny zgryzu, aż do osiągnięcia właściwej pozycji w jamie ustnej.

W pierwszym etapie, zwanym wewnątrzkostnym, tempo przemieszczania jest niewielkie, ale bardzo zróżnicowane – wynosi od 1 do 10 mikrometrów dziennie (1 µm = 1/1000 milimetra). Po rozpoczęciu penetracji tkanek miękkich (dziąseł) wzrasta natomiast do około 75 µm na dobę, co przekłada się na miesięczny wzrost rzędu nawet 2 milimetrów.

Kilka miesięcy po narodzinach pierwsze z przemieszczających się mleczaków zaczynają napierać od wewnątrz na błony śluzowe dziąseł, a następnie przebijają je. Wtedy właśnie mogą pojawiać się nieprzyjemne dla dziecka objawy, w tym ból i podwyższona temperatura ciała (czasami gorączka), które maluch manifestuje poprzez:

• płacz,
• wzmożoną pobudliwość,
• drażliwość,
• gryzienie twardych przedmiotów,
• pocieranie buzi,
• zaburzenia snu.

Od momentu, kiedy ząb staje się wyczuwalny pod powierzchnią dziąsła, do całkowitego i ostatecznego uwidocznienia jego korony mija przeciętnie około 2 miesięcy. Jednak ten aspekt może różnić się w zależności od dziecka i wynosić od 1 do 5 miesięcy.

Kalendarz ząbkowania

Kalendarz ząbkowania u dzieci ma charakter umowny, a poszczególne etapy ujęte są w szerokich widełkach czasowych. Warto pamiętać, że mleczaków jest mniej, niż zębów stałych – łącznie tylko 20 (4×5). Oznacza to, że po wyrżnięciu się tzw. drugich zębów trzonowych, czyli „piątek”, proces można uznać za zakończony. Oprócz tempa, istotna jest też kolejność wyżynania. Istnieje w tej materii kilkadziesiąt różnych wzorów, jednak najczęściej kalendarz wyrzynania zębów mlecznych wygląda następująco:

• 6-8 miesięcy: dolne siekacze (jedynki),
• 8-12 miesięcy: górne siekacze (jedynki),
• 9-13 miesięcy: górne boczne siekacze (dwójki),
• 10-16 miesięcy: dolne boczne siekacze (dwójki),
• 13-19 miesięcy: pierwsze zęby trzonowe (dolne i górne czwórki),
• 16-23 miesięcy: kły (dolne i górne trójki),
• 23-33 miesięcy: drugie zęby trzonowe (dolne i górne piątki).

Wśród specjalistów nie ma zgodności, czy każde odstępstwo od powyższego schematu należy uznawać za patologię. Zwłaszcza w późniejszych etapach lekko modyfikowana może być kolejność wyżynania się dalszych zębów (np. jednocześnie wyrastają kły i drugie zęby trzonowe).

W ocenie prawidłowości procesu wyrzynania się zębów stosuje się niekiedy regułę 6/4, w myśl której 4 zęby wyrzynają się co 6 miesięcy. Oznacza to, że roczny maluch powinien mieć 8 zębów, dwuletni – 16, a w wieku 2,5 roku stan uzębienia powinien wynosić pełne 20. Nie należy jednak martwić się, jeśli zęby pojawią się kilka miesięcy wcześniej lub później. Trzeba jednak pamiętać, że pomimo dużego marginesu dowolności, jaki zawiera kalendarz ząbkowania u niemowlaka i nieco starszego dziecka, zdarzają się sytuacje, które mogą stanowić powód do zaniepokojenia. Jakie?

Wczesne ząbkowanie u niemowląt

Za prawidłowe uważa się ząbkowanie rozpoczęte po ukończeniu 4. miesiąca życia i przed osiągnięciem wieku 8 miesięcy. Od tej normy istnieją 4 odstępstwa. Są to:

• przedwczesne ząbkowanie,
• wczesne ząbkowanie,
• opóźnione ząbkowanie,
• późne ząbkowanie.

Przedwczesne ząbkowanie jest pojęciem, które odnosi się do tak zwanych zębów wrodzonych oraz noworodkowych, czyli takich, które przez powierzchnię dziąsła przebijają się przed ukończeniem 4. tygodnia życia, a niekiedy jeszcze w brzuchu mamy. Sytuacja taka ma miejsce przeciętnie 1 raz na 2000 żywych urodzeń. Jako pierwsze pojawiają się wówczas siekacze żuchwy (jedynki dolne), zdarza się jednak, że są to również zęby sieczne górnej szczęki lub pierwsze zęby trzonowe. Do podstawowych przyczyny przedwczesnego ząbkowania należą:

• predyspozycje rodzinne,

• zaburzenia genetyczne, w tym:

  • pachyonychia congenita,
  • zespół Ellisa van Crevelda,
  • zespół Hallermanna-Streiffa
• zaburzenia hormonalne,
• zaburzenia odżywiania,
• hipowitaminozy,

Wczesne ząbkowanie natomiast definiowane jest jako uwidocznienie zębów mlecznych po okresie noworodkowym, ale przed końcem 4. miesiąca życia. W obu przypadkach należy skonsultować się z lekarzem w celu bliższego określenia przyczyn. Pojawienie się mlecznych zębów przed czasem może wskazywać na wrodzone lub nabyte zaburzenia rozwoju i potrzebę leczenia albo modyfikacji systemu opieki (np. sposobu żywienia).

Późne ząbkowanie

Opóźnione ząbkowanie stwierdza się u dziecka w sytuacji, gdy pierwsze siekacze pojawiają się pomiędzy 9. a 11. miesiącem życia. Natomiast o późnym ząbkowaniu mówi się, gdy mleczaki wyrzynają się dopiero po pierwszych urodzinach. Im później, tym większe prawdopodobieństwo stwierdzenia ogólnych zaburzeń rozwoju dziecka. Najczęstsze przyczyny późnego ząbkowania to:

• przedwczesny poród oraz inkubacja w pierwszych dniach życia,
• niedożywienie, brak niezbędnych substancji odżywczych, awitaminozy,
• wady rozwojowe samego uzębienia,

• zaburzenia genetyczne, w tym:

  • zespół Downa,
  • zespół Turnera,
  • dysplazja ektodermalna,

• choroby i zaburzenia systemowe, takie jak:

  • niedoczynność tarczycy,
  • niedoczynność przytarczyc,
  • niedoczynność przysadki,
  • zakażenie wirusem HIV,
  • krzywica w wyniku niedoboru witaminy D,
• skutki terapii hormonalnej matki w okresie ciąży.

Mnogość oraz poważny charakter potencjalnych czynników sprawczych powodują, że późne ząbkowanie u niemowląt zawsze powinno być przedmiotem konsultacji lekarskiej.

Bibliografia:

• Dorota Olczak-Kowalczyk, Halszka Boguszewska-Gutenbaum, Jadwiga Janicha, Anna Turska-Szybka, Wybrane zagadnienia związane z wyrzynaniem zębów mlecznych, Nowa Stomatologia 2/2011.
• Natalia Torlińska-Walkowiak, Agata Rataj-Kulmacz, Wyrzynanie się zębów mlecznych – symptomy towarzyszące czy przypadkowe współistnienie w czasie? Pediatra Med Rodz 2013, 9 (3).
• Anna Jurczak i inni, Wpływ wybranych czynników na terminy pojawiania się pierwszych zębów mlecznych u dzieci z Krakowa i okolic, Med Rodz 2016; 19(4).
• Baby teething symptoms -Your pregnancy and baby guide, https://www.nhs.uk/conditions/baby/babys-development/teething/baby-teething-symptoms/ [data dostępu: 11.01.2021]

Konsultacja merytoryczna – lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bóle wzrostowe to dolegliwość dość powszechna u dzieci i nastolatków objawiająca się atakami bólu zlokalizowanego najczęściej w obrębie kończyn dolnych. Jak rozpoznać bóle wzrostowe i jak pomóc dziecku, kiedy się pojawią?

Jak wyglądają bóle wzrostowe?

Bóle wzrostowe nie są dolegliwością groźną i – wiążąc się z intensywnym wzrostem kości – mają fizjologiczne podłoże. Jak wyglądają i jak rozpoznać je u dziecka? Nie występują one nieprzerwanie, mają raczej charakter napadowy, trwają najczęściej od kilku minut do pół godziny. Jednak zdarza się, że przy silniejszym ataku ból utrzymuje się nawet przez kilka godzin. Objawy przeważnie pojawiają się w porze wieczornej lub nocą, przerywając spokojny sen. Dzieje się tak dlatego, że organizm produkuje największą ilość hormonów wzrostu właśnie podczas snu. Ponadto kości mają tendencję do wzrostu skokowego – czyli rosną w dość nieregularny sposób. Można to zaobserwować, systematycznie mierząc dziecko. Zdarza się, że przez jakiś czas nie rośnie ono wcale, a później nagle przybywa mu nawet kilka centymetrów w krótkim czasie. Za nagłym i szybkim wzrostem kości nie nadąża okostna, czyli włóknista błona pokrywająca kość od strony zewnętrznej, pełniąca wobec niej funkcję ochronną. To właśnie może powodować dolegliwości bólowe.

Dolegliwości te zwykle występują symetrycznie, choć niekiedy dzieci skarżą się na ból wyłącznie w jednej kończynie. Do takiego stanu rzeczy może przyczyniać się zmęczenie, nadwyrężenie czy niewygodna pozycja spania.

Ataki bólu wzrostowego u dzieci i u nastolatków mogą mieć różną częstotliwość i natężenie. Jak wspomniano powyżej, przeważnie pojawiają się w momentach szybkiego wzrostu ciała, ale mogą się zdarzyć w okresie zatrzymania wzrostu. Bywa, że okresowo występują one co noc, a później następuje długa przerwa. Jeśli bóle pojawiają się często, długo nie ustępują, towarzyszą im inne niepokojące objawy takie jak gorączka, obrzęk stawu, ocieplenie bolesnego miejsca, należy skonsultować je z lekarzem celem dokładnego ustalenia ich przyczyny.

W jakim wieku występują bóle wzrostowe?

Bóle wzrostowe charakterystyczne są dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, ale też dla nastolatków. Najczęściej pojawiają się między trzecim a dwunastym rokiem życia, choć zdarzają się też w późniejszym wieku. Wzrost jest kwestią indywidualną, dzieci rosną nieregularnie i nierówno. Bywa, że między rozwijającymi się prawidłowo, zdrowymi równolatkami jest kilkanaście centymetrów różnicy, co nie jest powodem do niepokoju.

To, w jakim wieku bóle wzrostowe się pojawiają, zależy w pewnej mierze właśnie od tego, kiedy dziecko rośnie najszybciej. Chłopcy z reguły rosną dłużej niż dziewczynki, często jeszcze w wieku licealnym, dlatego i bóle wzrostowe mogą u nich pojawiać się później, choć ogólny procent występowania dolegliwości jest podobny u pacjentów obu płci.

U pacjentów najmłodszych dolegliwości bólowe są najtrudniejsze do rozpoznania. Kiedy dotykają dziecko trzyletnie, nie zawsze potrafi ono w ogóle nazwać problem, a nawet go sobie uświadomić. Czasem więc ból objawia się jedynie płaczliwością i ogólnym rozbiciem, a maluch nie jest w stanie zlokalizować jego źródła. Dzieci starsze bez problemu sygnalizują ból, choć niekiedy też mają kłopot z jego konkretną lokalizacją i wskazują np. połączenia stawowe, które nie są źródłem bólu wzrostowego.

Co pomaga na bóle wzrostowe?

Bóle związane ze wzrostem kości mogą być dla dziecka przykre i uciążliwe. Kiedy powtarzają się często, budząc je w nocy, mogą też przyczynić się do niewyspania i zmęczenia. Dlatego warto wiedzieć, co na bóle wzrostowe u dzieci jest skuteczne i może przynieść szybką ulgę w razie pojawienia się dolegliwości.

Kiedy rodzice mają pewność, że podłoże bólu ma charakter fizjologiczny, mogą spróbować domowych metod na jego zwalczanie.

Do najbardziej sprawdzonych należą:

• masaż – delikatny masaż kończyn w miejscu objętym dolegliwościami pozwala na rozluźnienie mięśni i ścięgien, przynosi im odprężenie, ale też poprawia ukrwienie i dotlenienie tkanek,
• ciepłe okłady – okładanie bolących miejsc ręcznikiem zanurzonym w ciepłej wodzie przynosi podobny efekt, co masaż; należy pamiętać, że woda nie może być zbyt gorąca, szczególnie u najmłodszych dzieci, których skóra jest bardzo wrażliwa na poparzenia i podrażnienia,
• ciepła kąpiel – również daje efekt rozluźniający; sprawdza się, kiedy bóle występują wieczorem, zanim dziecko zapadnie w sen,
• aktywność fizyczna w ciągu dnia – mięśnie i ścięgna podczas regularnego ruchu zwiększają swoją elastyczność, co zapobiega występowaniu dolegliwości bólowych; wysiłek jednak nie powinien być zbyt intensywny, ponieważ nadmierne zmęczenie nóg może wzmagać ich bóle w nocy,
• prawidłowa dieta, bogata w witaminę D wspierającą kościec (nabiał, ryby, niektóre warzywa) oraz suplementacja witaminy D.

Kiedy masaże, okłady lub ćwiczenia nie są wystarczające lub gdy dziecko skarży się na silny ból, warto podać mu niesteroidowe środki przeciwbólowe w postaci czopków, syropu lub tabletek, w zależności od wieku dziecka, pamiętając jednak, ze jeśli ból nie ustępuje po lekach lub trwa zbyt długo należy skonsultować się z lekarzem.

Bibliografia:

• M. Drwięga, Ból kolana u dziecka bez urazu https://www.drmick.pl/wp-content/uploads/2019/10/B%c3%b3l-kolana-u-dziecka-cz1.pdf [29.03.2021]
• M. Misztal, E. Tuszkiewicz-Misztal, Bóle wzrostowe u dzieci?, w: Przegląd Reumatologiczny 2009, nr 2 (26) https://www.przegladreumatologiczny.pl/ble_wzrostowe_u_dzieci [29.03.2021]

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Ból brzucha i gorączka u dziecka są jednymi z najpowszechniejszych dolegliwości małych pacjentów i najczęstszych przyczyn wizyt u pediatry. Skąd się biorą i co mogą oznaczać? Jak zwalczać objawy?

Przyczyny bólu brzucha i gorączki u dziecka

Dziecięce organizmy wymagają szczególnego traktowania, ponieważ są delikatniejsze, nie w pełni jeszcze ukształtowane i mniej odporne na działanie rozmaitych czynników, również chorobotwórczych. Każde dziecko przychodzi co prawda na świat z tzw. odpornością nieswoistą (inaczej wrodzoną), która jest dziedziczona i kształtowana już na etapie płodowym. Chroni ona organizm jedynie w pewnym stopniu. By ochrona była skuteczniejsza, potrzebna jest również odporność nabyta (swoista), budowana właściwie przez całe życie, poprzez wytwarzanie antygenów w trakcie przebytych infekcji i chorób. To dlatego pierwsze lata życia obfitują w różnego rodzaju zakażenia, stany zapalne i inne dolegliwości, często z towarzyszeniem gorączki, będącej naturalną obronną odpowiedzią organizmu.

Powszechnym „duetem” dotykającym najmłodszych pacjentów jest ból brzucha i gorączka. Dlaczego? Otóż przewód pokarmowy człowieka stale narażony jest na kontakt z czynnikami pochodzącymi z zewnątrz – pożywieniem oraz wszelkimi drobnoustrojami, które je zasiedlają. Dziecięcy przewód pokarmowy, jako mało jeszcze odporny, łatwo poddaje się działaniu wirusów czy bakterii i w ten sposób rozwijają się różnego rodzaju infekcje.

Najczęstszą przyczyną bólu brzucha i gorączki u dziecka są zatem zakażenia przewodu pokarmowego, w tym – zatrucie pokarmowe (przeważnie zakażenie bakteryjne) i grypa żołądkowa (podłoże wirusowe). Przy takich objawach doraźnie można podać ibuprofen, który jednocześnie uśmierzy ból i obniży temperaturę ciała, jednak nie powinno to być jedyne postępowanie. Zaobserwowanie symptomów (oraz podawanie ibuprofenu) powinno być zawsze skonsultowane z lekarzem.

Objawy bólu brzucha i gorączki u dziecka

Rozpoznawanie różnego rodzaju dolegliwości łatwiejsze jest u dzieci starszych, które potrafią zlokalizować ich źródło, nazwać je i zakomunikować opiekunom pogorszenie samopoczucia. Największy problem mają rodzice małych dzieci i niemowląt, które nie potrafią jeszcze wyartykułować, co się z nimi dzieje. Jak rozpoznać gorączkę i ból brzucha u dziecka?

Gorączkę stosunkowo łatwo jest wykryć korzystając termometru. Należy jednak odpowiednio dobrać miejsce pomiaru w zależności od wieku dziecka. U noworodków rekomendowaną metodą pomiaru jest termometr elektroniczny lub ciekłokrystaliczny pod pachą. U niemowląt powyżej 6 miesiąca życia – termometr na podczerwień do ucha, termometr elektroniczny lub ciekłokrystaliczny pod pachą bądź termometr elektroniczny w odbycie. Młodsze dzieci, czyli poniżej 5 roku życia mogą mieć mierzoną temperaturę w miejscach podobnie jak u niemowląt. Do pomiaru temperatury u dzieci powyżej 5 roku życia, które współpracują może służyć termometr elektroniczny w ustach lub termometr na podczerwień do ucha.

Warto podkreślić, że definicja gorączki zmienia się wraz z miejscem dokonywania pomiaru. I tak mierząc temperaturę w odbycia gorączka występuje przy temperaturze większej lub równej 38 stopni. W ustach oraz w uchu (na błonie bębenkowej) powyżej 37,6 stopni. Pod pachą temperatura powyżej 37,4 stopnia określana jest już jako gorączka.

Gorączce mogą towarzyszyć rumieńce i tzw. „szkliste oczy”, uczucie rozbicia, płaczliwość, pogorszenie stanu ogólnego. Trudniej niż gorączkę lub stan podgorączkowy rozpoznać u dziecka ból brzucha (jeśli samo nie zgłasza ono dolegliwości). U najmłodszych pacjentów objawia się on często charakterystycznym wyprężaniem ciała lub podkurczaniem nóg. Takie mimowolne, nagłe zmiany pozycji mogą świadczyć o bólu w obrębie jamy brzusznej. Do tego z reguły dochodzi:

• płaczliwość,
• rozdrażnienie,
• obniżenie lub brak apetytu.

Niekiedy bólom brzucha towarzyszą inne objawy żołądkowo-jelitowe, w tym:

• mdłości,
• wymioty,
• biegunka lub zaparcia.

Jak leczyć ból brzucha i gorączkę u dziecka?

Objawów, takich jak ból brzucha i podwyższona temperatura ciała u dziecka nie powinno się lekceważyć. Szczególnie, kiedy towarzyszą im wymioty lub biegunka, szybka konsultacja lekarska jest konieczna, ponieważ w krótkim czasie może dojść do groźnego odwodnienia organizmu. Bardzo ważne jest wtedy uzupełnianie płynów poprzez częste podawanie niewielkich objętości doustnych płynów do nawadniania doustnego, których skład został specjalnie skomponowany.

Na gorączkę i ból brzucha można doraźnie zastosować środki przeciwbólowe, jednak nie może to być postępowanie zastępujące leczenie. Ma ono na celu jedynie zniwelowanie dokuczliwych objawów. Jedną z substancji najczęściej wybieranych w celu uśmierzenia bólu i zbicia gorączki jest ibuprofen.

Leki dla dzieci z jego zawartością występują pod postacią czopków, syropów i tabletek. Czopki są formą najbezpieczniejszą do stosowania u niemowląt od 3 miesiąca życia, ponieważ nie niosą ryzyka zachłyśnięcia, mogą jednak nie sprawdzić się przy biegunce. Syropy dla dzieci z ibuprofenem mają z kolei słodki, przyjemny smak i z reguły są chętnie przyjmowane nawet przez najmłodszych pacjentów. Ich właściwe i bezpieczne dawkowania umożliwia dołączona do opakowania strzykawka z podziałką na ml. Ibuprofen jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym i jego stosowanie jest stosunkowo bezpieczne, jednak w przypadku dzieci nie powinno się podawać go bez konsultacji lekarskiej. W przypadku bólu brzucha wywołanego biegunką lub zatruciem pokarmowym podawanie substancji może być błędem, dlatego postępowanie powinno zawsze zależeć od oceny i wskazań lekarza.

Bibliografia:

• Chpl: Ibuprofen
• M. Karaźniewicz, Cztredzieści lat doświadczeń stosowania ibuprofenu w lecznictwie, w: Nowiny Lekarskie 2007, 2007, 76, 2, 195-197 https://jms.ump.edu.pl/uploads/2007/2/195_2_76_2007.pdf [03.10.2022]
• U. Grata-Borkowska, D. Pokorna-Kałwak, A. Mastalerz-Migas, Bóle brzucha u dzieci – diagnostyka różnicowa i postępowanie terapeutyczne w POZ, w: Lekarz POZ 2/2016

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Marta Kowalska