Trzydniówka u dziecka objawia się gwałtowną i bardzo wysoką gorączką. Jakie są przyczyny choroby? Czy można się przed nią uchronić? Jak reagować po wystąpieniu symptomów? Jak długo maleństwo zaraża swoje otoczenie? Poznaj odpowiedzi na najważniejsze pytania.

Przyczyny trzydniówki u dziecka

Trzydniówka u dziecka, znana też jako gorączka trzydniowa, choroba szósta, rumień nagły lub z języka łacińskiego exanthema subitum, jest jednym z najczęściej występujących schorzeń wieku niemowlęcego oraz wczesnodziecięcego.

Wywoływana jest przede wszystkim przez wirus HHV-6, zaliczany do rodziny Herpesviridae. Sporadycznie źródłem zakażenia może również patogen oznaczony symbolem HHV-7, wykazujący niezwykle zbliżone właściwości. Mimo powszechności występowania, oba wirusy zostały odkryte stosunkowo niedawno. Herpeswirusa ludzkiego nr 6 wyizolowano dopiero w 1986 roku, a dwa lata później naukowcy ustalili, że stanowi on przyczynę infekcji nazywanej trzydniówką lub rumieniem, której podłoże wcześniej było nieznane. Natomiast w latach dziewięćdziesiątch udało się potwierdzić, że za część zakażeń może odpowiadać także HHV-7.

HHV-6 występuje w dwóch odmianach. Są to:

• betaherpeswirus „A”,
• betaherpeswirus „B”.

Pierwszy z nich jest rzadszy i stanowi zagrożenie przede wszystkim dla osób dorosłych, z osłabioną odpornością. Drugi natomiast, odpowiadający za klasyczne dziecięce zakażenie pierwotne, występuje w otoczeniu człowieka bardzo często. Wiadomo, że we wczesnym dzieciństwie wirusem HHV-6B zaraża się około 90 procent populacji. W większości przypadków zakażenie przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Jednak u około 20 procent osób wirus ten powoduje rozwój schorzenia znanego jako 3-dniówka, u dziecka objawiającego się przede wszystkim bardzo wysoką gorączką.

HHV-6 przenoszony jest wraz ze śliną osoby zakażonej – drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z wydzieliną. Większość zakażeń przekazywana jest w najbliższym kręgu rodzinnym, zazwyczaj z rodziców na dzieci. Z badań przedstawionych przez Danielle M Zerr (A population-based study of primary human herpesvirus 6 infection) wynika, że źródłem transmisji wirusa HHV-6 bardzo często jest też starsze rodzeństwo – powszechność zakażeń wzrasta bowiem w rodzinach wielodzietnych. Choć nie zdarza się to często, istnieje też możliwość tak zwanych zakażeń okołoporodowych – opuszczając łono matki noworodek może się zarazić niewielką ilością patogenu znajdującego się w śluzie szyjki macicy. Naukowcy podejrzewają też, że w sporadycznych przypadkach wirus trzydniówki jest przenoszony na drodze dziedziczenia, HHV-6 ma bowiem zdolność wbudowywania się w genom ludzki.

Podobne są drogi transmisji wirusa oznaczonego symbolem HHV-7, przy czym w tym przypadku warto podkreślić, iż dodatkowo często przenoszony on jest z mlekiem matki – dlatego stanowi źródło zakażeń niemowląt karmionych piersią.

Objawy trzydniówki u dziecka

Jak wygląda trzydniówka u dziecka, jakie są typowe objawy choroby? Podstawowym symptomem jest nagła i wysoka gorączka, sięgająca nawet 40 stopni Celsjusza. Pojawia się ona bez jakichkolwiek wcześniejszych znaków ostrzegawczych, mimo że okres inkubacji wirusa wynosi do 2 tygodni (przeważnie około 10 dni).

Podwyższona ciepłota ciała utrzymuje się przez 3 do 4 dni (sporadycznie – do 1 tygodnia), po czym organizm zaczyna zwalczać wirusa, trzydniówka jest bowiem schorzeniem samoograniczającym się.

Inne objawy trzydniówki u niemowlaka są w tej fazie choroby sporadyczne, niezbyt nasilone i mało charakterystyczne, a należą do nich:

• delikatny kaszel i nieżyt nosa,
• obrzęk powiek, zapalenie spojówek,
• biegunka, ból brzucha,
• pojawienie się niewielkich wykwitów na podniebieniu (tzw. grudki Nagayamy),
• drażliwość, marudność, zazwyczaj ustępujące po obniżeniu temperatury.

U około 15 proc. chorych dzieci obserwuje się też drgawki gorączkowe, które nie są objawem, lecz natychmiastowym powikłaniem choroby. Prawdopodobieństwo ich wystąpienia rośnie u maluchów obciążonych genetycznie – jest o około 10-20 procent większe, jeśli podobne problemy występowały wcześniej u rodziców lub rodzeństwa. Typowe napady drgawkowe trwają kilka minut i nie zaburzają trwale pracy oraz rozwoju układu nerwowego. W sporadycznych jednak przypadkach drgawki mogą się utrzymywać nawet powyżej 1 godziny, co stanowi realne zagrożenie uszkodzenia mózgu. Należy pamiętać, że o każdym tego typu incydencie należy bezzwłocznie powiadomić lekarza.

Nie istnieją żadne metody zapobiegania chorobie, jaką jest rumień nagły u dzieci. Nie ma więc szczepionki oraz leczenia przyczynowego. W przypadku zakażenia wskazane jest natomiast działanie objawowe.

W przebiegu trzydniowej gorączki u dziecka najskuteczniejszym panaceum są zatem leki służące zbijaniu temperatury, które w większości przypadków wykazują się dużą skutecznością. Co ważne, obniżenie ciepłoty ciała zazwyczaj skutkuje poprawą ogólnego samopoczucia malucha.

Pamiętać jedynie trzeba, że w przypadku małych dzieci paleta dopuszczalnych substancji czynnych jest ograniczona i należy stosować jedynie te, które są przeznaczone dla najmłodszych pacjentów. Zastosowania w przypadku tej choroby nie mają antybiotyki, na żadnym jej etapie nie ma bowiem ryzyka nadkażeń bakteryjnych.

Wysypka po trzydniówce

Gorączka, która stanowi podstawowy i zazwyczaj jedyny objaw choroby, jednocześnie jest symptomem mało charakterystycznym, który sam w sobie nie zawsze pozwala skutecznie odróżnić trzydniówkę od innych infekcji wirusowych i bakteryjnych typowymi dla okresu dziecięcego. Dlatego tak ważnym kryterium diagnostycznym są objawy, które manifestują się już po zakończeniu fazy właściwej choroby i mają postać wykwitów skórnych.

Wysypka u dziecka po trzydniówce pojawia się niemal natychmiast po ustaniu gorączkowania, a więc czwartego-piątego dnia od wystąpienia pierwszych objawów zakażenia. Jak wygląda wysypka po trzydniówce? Wypryski są:

• bladoróżowe, coraz mniej wyraziste w miarę upływu czasu;
• wypukłe, niewielkie, drobnoplamiste-grudkowe;
• czasowo zanikające po silnym uciśnięciu.

Ze szczególnym nasileniem objawy te są widoczne na twarzy, szyi i tułowiu, rzadziej natomiast i z mniejszą intensywnością uwidoczniają się na kończynach górnych oraz dolnych. Ile trwa wysypka po trzydniówce? Podobnie, jak gorączka, wypryski utrzymują się około trzech dni, niekiedy nawet krócej, po czym zaczynają samoistnie zanikać. Nie pozostawiają po sobie żadnych śladów, przebarwień i blizn, nie jest też obserwowane nadmierne rogowacenie i łuszczenie się skóry.

Czy wysypka po trzydniówce swędzi lub boli? Nie, wykwity nie powodują jakichkolwiek uciążliwości dla dziecka, w tej fazie dziecko czuje się już znacznie lepiej, nie jest rozdrażnione ani marudne.

Trzydniówka – jak długo dziecko zaraża?

Jak długo dziecko zaraża trzydniówką? Mimo zaawansowanych badań, kwestia ta nie została do dziś dokładnie określona. Panuje przeświadczenie, że dziecko przechodzące zakażenie przestaje stanowić źródło niebezpieczeństwa dla swojego otoczenia w momencie, gdy ustaje gorączka i występuje wysypka.

Należy jednak pamiętać, że zakażenie człowieka herpeswirusem typu 6 ma charakter przetrwały. Po zakończeniu choroby patogen ten bezobjawowo pozostaje w organizmie do końca życia, a jego kolejne reaktywacje stanowią nawracające zagrożenie dla osób postronnych, głównie małych dzieci.

Ślady obecności herpeswirusa typu 6 widoczne są przez kilkadziesiąt lat w narządach wewnętrznych, skórze, komórkach ośrodkowego układu nerwowego, śródnabłonku, limfocytach. Właśnie dlatego tak wiele maluchów zaraża się od swoich rodziców lub starszego rodzeństwa, a wiec osób, które chorobę przeszły wiele lat wcześniej, w swoim dzieciństwie.

Wiadomo też, że zdolność do zakażania występuje niemal od razu po wniknięciu wirusa do organizmu. Dlatego dziecko może zarażać już na kilkanaście dni przed wystąpieniem objawów, a więc nawet we wczesnej fazie inkubacji HHV-6 w organizmie.

Prawdopodobnie największą siłę rażenia patogen ten wykazuje między piątym a dziesiątym dniem po przedostaniu się do ustroju nosiciela, a więc tuż przed pojawieniem się ewentualnych symptomów. Jeśli rodzice mają zatem świadomość, że maluch miał kontakt z wirusem, profilaktycznie powinni ograniczyć do możliwego minimum jego styczność z innymi dziećmi. Nawet jeśli zakażenie jest praktycznie nieuchronne, należy unikać tworzenia lokalnych ognisk o charakterze epidemicznym (na przykład w żłobku).

Trzydniówka u dzieci w różnym wieku

Trzydniówkę przechodzą dzieci w różnym wieku, jednak aż 95 proc. przypadków skumulowanych jest w przedziale czasowym od 6. do 36. miesiąca życia. Szczytowy okres zachorowań przypada na wiek od 9 do 21 miesięcy, chorują więc głównie starsze niemowlęta oraz maluchy niespełna dwuletnie.

Trzydniówka u niemowlaka mniej niż półrocznego praktycznie nie występuje, co ma bezpośredni związek z nabywaniem od matki (przez łożysko w okresie ciąży) swoistych przeciwciał zabezpieczających przed HHV-6. W późniejszym jednak okresie, po naturalnym wygaśnięciu „matczynej” ochrony i ze względu na wszechobecność wirusa w otaczającym środowisku, zakażenia trudno jest uniknąć – trzydniówka u rocznego dziecka, podobnie jak u dwulatka, jest chorobą niemal powszechną. Dlatego w wieku starszym, od 3 lat wzwyż, ilość zachorowań w populacji spada, a trzydniówka u pięciolatka i u dzieci starszych stanowi prawdziwą rzadkość – związane jest to z naturalnymi mechanizmami nabywania odporności.

Nie wykazano istotnych różnic, jeśli chodzi o przebieg choroby u maluchów w różnym wieku, poza dwoma wyjątkami. Może ona stanowić większe zagrożenie u dzieci w wieku powyżej 5 lat, jeśli obciążone są zaburzeniami odporności typu komórkowego lub przeszły przeszczep szpiku kostnego albo jednego z narządów wewnętrznych. Istnieje wówczas znaczne ryzyko powikłań takich, jak:

• zapalenie mózgu,
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• zapalenie płuc,
• zahamowanie aktywności (supresja) szpiku.

Ryzyko bardzo ciężkiego przebiegu, z gorączką powyżej 40 stopni występuje też, jeśli do infekcji – mimo działania matczynych przeciwciał – dojdzie u noworodka, w pierwszych tygodniach życia.

W naturalny sposób wysoka gorączka rodzi duże zaniepokojenie także u rodziców kilkumiesięcznych niemowląt, tym bardziej, że ze względu na brak możliwości komunikacji z małym pacjentem, sprawia ona większą trudność diagnostyczną. Jednak trzydniówka w rocznego dziecka czy dwulatka nie jest uznawana za niebezpieczną.

Trzydniówka – ile razy można przechodzić?

Czy trzydniówka może się powtórzyć? Ile razy dziecko może mieć trzydniówkę? Odpowiedź na tak postawione pytania jest złożona. Przejście choroby lub bezobjawowego zakażenia w dzieciństwie powoduje nabycie trwałej odporności, praktycznie do końca życia. Należy jednak podkreślić, że układ immunologiczny wykształca skuteczną ochronę nie przeciw konkretnemu schorzeniu, lecz przeciw wywołującemu je wirusowi. W przypadku zachorowań na exanthema subitum w około 90 proc. przypadków jest to HHV-6 w odmianie betaherpeswirus B. Po przebyciu zakażenia człowiek nigdy więcej na wywołaną przez ten patogen trzydniówkę nie zapadnie, a ewentualne wyjątki stanowią niezbadane przez naukę odstępstwa od normy. Nie znaczy to jednak, że rumień nagły jest chorobą, na którą każdy zapada tylko jeden raz w życiu. Choć takie sytuacje należą do rzadkości, możliwe jednak jest zachorowanie na tę samą infekcję, ale wywołaną przez nieco inny wirus, a więc:

• HHV- 6 typ A,
• HHV-7.

Teoretycznie więc w cyklu całego życia na trzydniówkę można zachorować trzykrotnie, a w bardzo wyjątkowych przypadkach nawet częściej, jeśli w grę wchodzi poważne zaburzenie sprawności układu immunologicznego lub nietypowe zakażenie powodujące te same objawy, ale powodowane jeszcze innym wirusem, aniżeli wyżej wymienione.

Bibliografia:

• Jolanta Popielska, Magdalena Marczyńska, Wysypki plamisto-grudkowe w infekcjach wirusowych, Pediatria po Dyplomie, 2016 01.
• Piotr Czupryna, Joanna Zajkowska, Limbiczne zapalenie mózgu wywołane przez wirusa HHV-6, Neurologia po Dyplomie 2014 02.
• K Yamanishi i inni, Identification of human herpesvirus-6 as a causal agent for exanthem subitum, Lancet 1988 May 14;1(8594).
• Danielle M Zerr i inni, A population-based study of primary human herpesvirus 6 infection, N Engl J Med. 2005 Feb 24;352(8).
• Krystyna Gontko – Romanowska, Ocena postępowania ratunkowego w drgawkach gorączkowych u dzieci na etapie przedszpitalnym i wczesnoszpitalnym, Rozprawa doktorska, Zakład Medycyny Ratunkowej, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2015.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Przeziębienie to jedna z najpowszechniejszych przypadłości, z jaką borykają się pacjenci w każdym wieku. Najczęściej jednak dotyka ona dzieci, mniej jeszcze odporne na infekcje. Jak rozpoznać przeziębienie i jak z nim walczyć?

Przyczyny przeziębienia u dziecka

Infekcje najczęściej występujące u dzieci to różnego rodzaju zakażenia górnych dróg oddechowych. Jedną z nich jest przeziębienie, u niektórych dzieci występujące nawet kilkanaście razy w roku.

Największą zachorowalność odnotowuje się w sezonie jesienno-zimowym, a przyczyniają się do tego:

• niskie lub zmienne temperatury powietrza,
• niekorzystne warunki atmosferyczne,
• niska podaż witamin, minerałów i innych dobroczynnych mikroelementów, w które bogate są warzywa i owoce w większej ilości spożywane latem.

Na obniżenie odporności i występowanie przeziębienia u dzieci mogą wpływać również:

• zmęczenie,
• niedobory snu,
• uboga dieta,
• kontakt z zarażonymi dziećmi (np. w przedszkolu lub szkole).

Bezpośrednią przyczyną przeziębienia są wirusy, po kontakcie z którymi w organizmie rozpoczyna się proces chorobotwórczy. Do zakażenia może dojść drogą kropelkową, kiedy kropelki śliny lub innej wydzieliny dróg oddechowych osoby chorej trafiają do błony śluzowej dróg oddechowych osoby zdrowej, lub poprzez kontakt z zainfekowanymi przedmiotami (niektóre wirusy mają zdolność przeżywania w środowisku zewnętrznym nawet przez kilka godzin).

Objawy przeziębienia u dziecka

Zaobserwowanie pierwszych objawów przeziębienia u dziecka niekiedy budzi wątpliwości rodziców, czy to nie poważniejszy stan, np. grypa. Rzeczywiście oznaki przeziębienia i symptomy grypy są podobne, jednak inaczej się rozwijają i mają inne natężenie.

Jakie są objawy przeziębienia?

• Przed rozwinięciem się infekcji i wystąpieniem innych objawów niekiedy pojawia się niska gorączka lub stan podgorączkowy, inaczej niż przy grypie, która rozpoczyna się wysoką gorączką, u niektórych dzieci dochodzącą nawet do 40⁰C.
• Katar – przeważnie wodnisty i bezbarwny, któremu towarzyszy niekiedy wzmożone kichanie pełniące funkcję oczyszczającą.
• Ból gardła lub chrypka. Często na początku pojawia się zaczerwienienie i delikatne „drapanie w gardle”, które później przekształca się w ból i utrudnione przełykanie.
• Ból głowy, osłabienie, uczucie rozbicia – mniejsze jednak niż w przypadku grypy. Dzieci w przebiegu przeziębienia przeważnie są w stanie normalnie funkcjonować, jednak mogą potrzebować więcej snu i wypoczynku.

Przebieg przeziębienia inny jest niż przebieg grypy – objawy występują w nim wolniej i z mniejszym natężeniem, a ogólnie samopoczucie nie jest aż tak pogorszone. W trakcie przeziębienia wyróżnia się zwykle trzy etapy różniące się występującymi objawami.

W pierwszym pojawia się katar, ból gardła i gorączka lub stan podgorączkowy, w drugim – produkowana wydzielina ulega zagęszczeniu, co prowadzi do utrudnionego oddychania i odkrztuszania. Trzeci etap to nadkażenie bakteryjne dróg oddechowych, które występuje tylko w niektórych, najcięższych przypadkach.

Co na przeziębienie u dziecka?

Jak zwalczyć przeziębienie rozwijające się w organizmie małego pacjenta? Ponieważ ma ono podłoże wirusowe, z reguły stosuje się na nie wyłącznie leczenie objawowe. Zatem co podawać, kiedy wystąpią objawy przeziębienia u dziecka?

Przy pogorszeniu ogólnego samopoczucia, bólu głowy i podwyższonej temperaturze warto zastosować leki o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Substancjami zalecanymi do stosowania u dzieci i młodzieży są przede wszystkim paracetamol i ibuprofen, który w dodatku działa przeciwzapalnie. Łagodzą one dokuczliwe objawy, wspierając organizm w walce z infekcją.

Co na przeziębienie dla dziecka, u którego pojawiły się również katar, kaszel i ból gardła? Przy kaszlu mokrym podawać wówczas preparatu rozrzedzające wydzielinę z dróg oddechowych, ułatwiających odkrztuszanie i swobodne oddychanie. Na ból gardła u najmłodszych dzieci najlepiej jest stosować preparatu w formie aerozolu, starszym natomiast można podawać też tabletki do ssania lub płyny do płukania gardła. Na katar natomiast przeważnie podaje się preparaty obkurczające błonę śluzową nosa, najczęściej w postaci kropli, spray’u czy aerozolu do nosa.

Leczenie warto wspierać też domowymi sposobami, takimi jak:

• wietrzenie pomieszczeń celem oczyszczania powietrza z wirusów i drobnoustrojów,
• pozostawanie w domu, spokojny sen i wypoczynek,
• dieta bogata w witaminy (szczególnie witaminę C wspierającą układ odpornościowy),
• nawadnianie organizmu, który w okresie infekcji szczególnie narażony jest na utratę wody – do nawadniania warto stosować substancje bogate w dobroczynne witaminy i minerały wspierające układ immunologiczny.

Warto jednak pamiętać, że w przypadku nasilonych objawów czy znacznego pogorszenia ogólnego samopoczucia trzeba skonsultować się z lekarzem.

Ile trwa przeziębienie u dziecka?

To, jak długo trwa przeziębienie u dziecka, zależy przede wszystkim od natężenia infekcji oraz występujących podczas niej objawów. Cięższy przebieg wiąże się z trwającą dłużej rekonwalescencją, przy lżejszym natomiast objawy ustępują zwykle już po kilku dniach.

Dolegliwości związane z przeziębieniem pojawiają się stopniowo, a okres najbardziej nasilonych objawów trwa przeważnie dwie lub trzy doby. Po tym czasie objawy zaczynają ustępować, a samopoczucie poprawia się z dnia na dzień.

Osoba dorosła może zarażać wirusem jeszcze przez 5 dni po ustąpieniu objawów, dziecko natomiast – nawet 10 dni lub więcej. Dlatego ważne jest, by dziecko, jeszcze na kilka dni po „wyzdrowieniu” pozostało w domu.

Po pierwsze – uniemożliwi to dalsze rozsiewanie wirusa i zarażanie nim innych dzieci w przedszkolu lub szkole, po drugie – ułatwi organizmowi pełen powrót do dobrej kondycji, bez narażania go na kontakt z kolejnymi zarazkami.

Oprócz natężenia objawów długość rekonwalescencji warunkuje też zastosowane leczenie, dlatego w cięższych przypadkach warto poradzić się lekarza, jakie postępowanie należy wdrożyć, aby skrócić okres zdrowienia.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• A. Nowicka-Zuchowska, A. Zuchowski, Leczenie przeziębienia i grypy u dzieci, w: Lek w Polsce VOL 29 NR 11/12’19 (342/343) https://www.depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/17817/Leczenie%20przezi%C4%99bienia%20i%20grypy%20u%20dzieci.pdf?sequence=1&isAllowed=y [11.09.2021]
• Porady lekarza rodzinnego. Grypa i przeziębienie, wyd. Literat, 2012

Jak prawidłowo zmierzyć temperaturę ciała w ustach? Jakiego termometru powinno się użyć? Jakie błędy można popełnić w czasie mierzenia ciepłoty ciała w jamie ustnej? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w artykule.

Mierzenie temperatury ciała wydaje się prostą czynnością. Większość osób powie, że wystarczy włożyć termometr pod pachę, do ust lub odbytu i sprawdzić, czy ciepłota ciała przekracza 36,6 stopni Celsjusza, gdyż taka wartość uznawana jest za prawidłową. Jeśli temperatura ciała nieznacznie przekracza normę, oznacza to stan gorączkowy, zaś wartości powyżej 38 st. Celsjusza uznaje się za gorączkę. Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że poprawność pomiaru jest uzależniona od użytego termometru oraz miejsca mierzenia ciepłoty ciała.

Termometry zasadniczo dzieli się na cieczowe oraz elektroniczne. Cieczowe można podzielić na galowe oraz rtęciowe, przy czym te drugie zostały wycofane ze sprzedaży. Wśród termometrów elektronicznych wyróżnia się:

• stykowe,
• dotykowe z czujnikiem podczerwieni,
• bezdotykowe na podczerwień.

Termometry bezdotykowe służą do pomiaru temperatury na czole, a dotykowymi na podczerwień mierzy się temperaturę w uchu. Pozostałe termometry dają użytkownikom możliwość wyboru miejsca pomiaru – może to być jama ustna, dół pachowy lub odbyt.

Prawidłowa temperatura w ustach

Do mierzenia temperatury w ustach przeznaczone są termometry cieczowe lub proste termometry stykowe. Warto wiedzieć, że w zależności od miejsca pomiaru nieznacznie zmieniają się wartości temperatury uznawane za prawidłowe. Prawidłowa temperatura mierzona w ustach wynosi od 35,5 do 37,5 stopni Celsjusza (w przypadku pomiaru w dole pachowym jest to wartość od 34,7 do 37,3 st. Celsjusza, zaś w odbycie norma wynosi od 36,6 do 37,9 °C). Zgodnie z powyższym, jeśli temperatura ciała mierzona w ustach wynosi 37,6 stopni Celsjusza lub więcej, należy zażyć środek przeciwgorączkowy lub skontaktować się z lekarzem.

Warto wiedzieć, pomiar temperatury w ustach u małych dzieci, zwłaszcza ruchliwych, może nie być miarodajny. Zgodnie z artykułem „Gorączka u dzieci – rekomendacje postępowania w praktyce lekarza POZ – Kompas Gorączka”, pomiar u ustach nie nadaje się do stosowania u dzieci poniżej 5 roku życia i niewspółpracujących. Gdzie najlepiej mierzyć temperaturę dziecku? Zaleca się, by u noworodków dokonywać pomiaru ciepłoty ciała pod pachą za pomocą termometru elektronicznego lub ciekłokrystalicznego. U niemowląt powyżej 6 miesiąca życia dodatkowo można mierzyć temperaturę w uchu termometrem na podczerwień, a także w obycie za pomocą termometru elektronicznego, niemniej pomiar ten nie należy do przyjaznych. Zaś u dzieci powyżej 5 lat, można mierzyć ciepłotę ciała zarówno w uchu, jak i w ustach [Doniec i wsp.].

Jak mierzyć prawidłowo temperaturę w ustach?

W związku z powyższym, u starszych dzieci (powyżej 5 lat) oraz u osób dorosłych można mierzyć temperaturę w ustach. Jak zrobić to prawidłowo, aby uniknąć ewentualnych błędów?

Wystarczy włożyć zdezynfekowany termometr do ust, a właściwie pod język, jak najbliżej tzw. kieszonki ciepła, czyli po prawej lub lewej stronie nasady języka. W czasie pomiaru końcówka termometru powinna cały czas stykać się z tkanką pod językiem, a usta powinny być zamknięte (należy oddychać przez nos).

Warto wiedzieć, że temperatura w jamie ustnej może być uzależniona od wypitych wcześniej napojów lub zjedzonych pokarmów. Dlatego przed mierzeniem ciepłoty ciała w jamie ustnej należy odczekać co najmniej 15 minut po jedzeniu lub piciu.

Ile czasu mierzyć temperaturę w ustach?

Czas mierzenia temperatury w jamie ustnej także jest uzależniony od używanego sprzętu. W przypadku termometru elektronicznego stykowego pomiar powinien wynosić około jednej minuty. Warto pamiętać, że wiele termometrów elektronicznych daje sygnał dźwiękowy po zakończeniu pomiaru.

Zalety i wady mierzenia temperatury w ustach

Podsumowując, używając termometrów cieczowych lub stykowych, istnieje możliwość wyboru miejsca pomiaru ciepłoty ciała. Mierzenie temperatury w jamie ustnej ma swoje wady oraz zalety. Plusem pomiaru w ustach jest niewątpliwie wygoda. Do minusów natomiast należy zaliczyć fakt, że na wartość temperatury mierzonej w ustach wpływają gorące i zimne napoje oraz oddychanie przez usta. Taka metoda pomiaru nie jest wskazana u ruchliwych i płaczących dzieci (poniżej 5 roku życia). Należy bowiem pamiętać, że termometr powinien być dokładnie przyłożony do kieszonki ciepła pod językiem, aby dokonał prawidłowego pomiaru.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• Strzelczyk F.: Metody i przyrządy w pomiarach cieplno-energetycznych, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Skrypt dla Szkół Wyższych, Łódź 1993.
• Dominika Rogala, System do bezkontaktowego pomiaru temperatury ciała człowieka, Praca dyplomowa – magisterska, Warszawa 2014.
• Doniec Z, Jackowska T, Sybilski A, Woroń J, Mastalerz-Migas A. Gorączka u dzieci – rekomendacje postępowania w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej – KOMPAS GORĄCZKA. Fam Med Prim Care Rev 2021; 23(1).
• Burakowki T., Giziński T., Sala A., Podczerwień i jej zastosowanie, Warszawa 1963.
• Anna Majda , Pomiar temperatury ciała, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/160118/majda_pomiar_temperatury_ciala_2001.pdf?sequence=1&isAllowed=y [dostęp 08.01.2022 r.]

Wirus RSV to jedna z najczęstszych przyczyn zapalenia oskrzelików i płuc u małych dzieci. Czy jest groźny? Jakie daje objawy i jak go leczyć?

Czym jest wirus RSV?

Zakażenia dolnych dróg oddechowych to jedne z najpowszechniej występujących u dzieci chorób i przyczyn wizyt u pediatry. Większość z nich wywoływana jest aktywnością różnego rodzaju wirusów, choć zdarzają się też zakażenia o podłożu bakteryjnym. Jeśli chodzi o wirusy, do atakujących najczęściej należy wirus RSV. Co to jest? Czy jest zaraźliwy? Jest to wirus zaliczany do grupy pneumowirusów, przenoszony drogą kropelkową, czyli przy bezpośrednim kontakcie z osobą zakażoną lub z zanieczyszczonymi przedmiotami. Źródłem zakażenia dla małych dzieci są przeważnie członkowie rodziny lub rówieśnicy, np. z grupy przedszkolnej.

Wirus RSV rozprzestrzenia się z górnych do dolnych dróg oddechowych, wywołując różne schorzenia. Co to za choroby? Są to stany zapalne umiejscowione przede wszystkim w oskrzelikach. Cechą charakterystyczną dla wirusa RSV jest sezonowość, a w Polsce sezon ten to aż pół roku – od października do kwietnia. Najczęściej jest on diagnozowany u niemowląt i małych dzieci do 2 roku życia.

Objawy wirusa RSV u dziecka

Zakażenie wirusem RSV z reguły rozpoznaje się na podstawie obrazu klinicznego pacjenta, jego wieku oraz okresu, w którym infekcja się rozwinęła. Celem potwierdzenia diagnozy można wykonać wymaz z nosa i gardła, wykrywający antygen RSV lub materiał genetyczny wirusa (RSV RNA metodą PCR). Trzecią możliwością jest badanie krwi na obecność przeciwciał w klasie IgA, IgM i IgG. Czasami wykonuje się dodatkowo RTG klatki piersiowej celem różnicowania z zapaleniem płuc.

Objawy wirusa RSV u dziecka przypominają objawy przeziębienia, przy czym najistotniejszym z nich jest kaszel. Oprócz kaszlu występują:

• pogorszenie ogólnego samopoczucia,
• gorączka,
• nieżyt nosa,
• utrudnione oddychanie,
• duszność,
• bezdechy,
• przyspieszony oddech,
• świszczący oddech,
• problemy z karmieniem.

Objawy wirusa RSV u dzieci w dużej mierze zależą od ich wieku. Najbardziej nasilone są zwykle u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia, natomiast najlżejszy przebieg zakażenia obserwuje się u dzieci starszych, u których niekiedy kończy się ono na zwykłym katarze.

Objawem RSV czasami mogą też być zmiany skórne, przeważnie pod postacią bladoróżowej wysypki bez cech charakterystycznych. Bardzo rzadko zdarza się, że pierwsze zakażenie wirusem przebiega bezobjawowo. U większości dzieci ma przebieg łagodny, ale u 1-2 proc. wymaga hospitalizacji z powodu rozwinięcia niewydolności oddechowej.

Ile trwają objawy wirusa RSV?

Jak już zostało wspomniane, do zakażenia nie musi dojść na drodze bezpośredniego kontaktu z chorym, ale też poprzez kontakt z zanieczyszczonymi przedmiotami. Wirus RSV utrzymuje się na ich powierzchni przez różny czas. Na powierzchniach gładkich może przetrwać nawet do 30 godzin, podczas gdy na powierzchniach porowatych tylko 1 godzinę.

Po przedostaniu się cząsteczek wirusa do organizmu następuje okres wylęgania zwany też inkubacją. Jest to czas, w którym infekcja RSV się rozwija, aż do momentu wystąpienia pierwszych objawów. Z reguły wynosi od 4-6 dni. Ile trwa RSV? Okres zakaźności to przeważnie 1-3 tygodnie, choć może być wydłużony nawet do 4 tygodni, szczególnie u najmłodszych u dzieci, u których układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty.

Jak długo utrzymują się objawy RSV? Zwykle najdłużej utrzymuje się kaszel. Czas występowania objawów jest zależny od wielu czynników, takich jak:

• wiek dziecka,
• ogólny stan zdrowia,
• nasilenie objawów,
• przebieg choroby,
• czas rozpoczęcia leczenia,
• rodzaj leczenia itd.

Jak to bywa przy wszelkiego rodzaju schorzeniach, tak i przy zakażeniu wirusem RSV – im szybsze wdrożenie odpowiedniego postępowania, tym krótsze występowanie objawów. Dlatego zaobserwowanie już pierwszych symptomów należy skonsultować z pediatrą. Zwlekanie z wizytą u lekarza może doprowadzić do wzmożonego rozwoju infekcji, a tym samym cięższego i wydłużonego przebiegu choroby.

Leczenie wirusa RSV

Jak i w przypadku wielu innych wirusów, tak i przy wirusie RSV leczenie jest przede wszystkim objawowe i doraźne, zależy więc w dużej mierze od tego, które objawy i z jakim nasileniem występują. Zakażenie bowiem ustępuje samoistnie. Po okresie wylęgania następuje czas wydalania drobnoustrojów aktywnych chorobotwórczo, trwający od 1 do 3-4 tygodni.

Ile trwa leczenie zakażenia wirusem RSV? Na to pytanie również trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi. W zasadzie trwa tyle, ile utrzymują się objawy choroby, jednak w tej kwestii zawsze należy stosować się do zaleceń lekarza. W przypadkach nadkażenia bakteryjnego i rozwijającego się stanu zapalnego konieczne jest wdrożenie antybiotykoterapii. Bez niej zapalenie może rozprzestrzeniać się, wywołując poważne konsekwencje zdrowotne.

Leczenie objawowe polega przede wszystkim na podawaniu środków łagodzących katar, niwelujących ból i podrażnienie gardła, rozrzedzających wydzielinę itd. Kiedy zakażeniu towarzyszy wysoka gorączka, ważne jest również stosowanie środków obniżających temperaturę ciała, np. ibuprofenu. Gorączka jest naturalną odpowiedzią organizmu na rozwijający się proces chorobotwórczy, jeśli jednak temperatura wzrasta znacząco lub utrzymuje się przez dłuższy czas, pogarsza ogólne samopoczucie i osłabia organizm, utrudniając tym samym rekonwalescencję. Bardzo ważne przy gorączce jest również to, by podawać dziecku dużą ilość płynów. Gorączka w nadmierny sposób pozbawia organizm wody, przez co szybko może dojść do groźnego odwodnienia. Istotne znaczenie ma również nawilżone i chłodne powietrze w pokoju, gdzie przebywa dziecko.

Ile trzeba zostać w szpitalu z wirusem RSV?

Większość przypadków zakażenia wirusem RSV nie wymaga hospitalizacji i może być leczona w warunkach domowych. Niekiedy jednak zdarza się, że choroba ma ciężki przebieg i pobyt w szpitalu jest nieunikniony. W warunkach szpitalnych stosuje się tlenoterapię, a nawet wsparcie oddechowe, jeśli stan pacjenta tego wymaga.

To, ile trwa pobyt w szpitalu przy zakażeniu wirusem RSV zależy od kilku czynników, takich jak: ogólny stan zdrowia pacjenta, nasilenie objawów choroby, reakcja organizmu na zastosowane leczenie itd.

Bibliografia:

• Analiza kliniczna. Paliwizumab (Synagis®) w zapobieganiu ciężkiej chorobie dolnych dróg oddechowych wywołanej wirusem RS u dzieci urodzonych ≤32. tyg. ciąży lub u dzieci z dysplazją oskrzelowo-płucną, Kraków 2016 https://bipold.aotm.gov.pl/assets/files/zlecenia_mz/2017/024/AW/24_AW_OT.4351_2017_Synagis_AKL_uzupelnienie.pdf [02.10.2022].
• E. Helwich, Rozszerzone kryteria profilaktyki RSV u niemowląt w Polsce, w: Postępy Neonatologii 2018; 24(1). http://mavipuro.pl/jourarch/PN2018005.pdf [02.10.2022]
• J. Popielska, M. Marczyńska, Wysypki plamisto-grudkowe w infekcjach wirusowych, w: Pediatria po Dyplomie 2016/01 https://podyplomie.pl/pediatria/21107,wysypki-plamisto-grudkowe-w-infekcjach-wirusowych [02.10.2022].

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Marta Kowalska

Dla dzieci ból bywa szczególnie uciążliwy. Maluch nie zawsze potrafi uświadomić sobie, co mu dolega, nie potrafi zakomunikować i nazwać swojego stanu, a często też zlokalizować źródła bólu. Jedną z substancji, która przynosi ulgę, jest ibuprofen, ale trzeba wiedzieć, jak go stosować.

Czym jest ibuprofen?

Ibuprofen jest jedną z najpowszechniej stosowanych substancji przeciwbólowych, zarówno u pacjentów dorosłych, jak i dzieci. Należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) i jako taki hamuje syntezę prostaglandyn, czyli hormonów działających miejscowo, wskutek pobudzenia nerwowego i odpowiedzialnych m. in. za powstawanie reakcji bólowej, obrzęków i gorączki, w odpowiedzi na uszkodzenie tkanek.

Ibuprofen jest składnikiem wielu leków przeciwbólowych, również dla dzieci, dostępnych bez recepty. Leki te mają różną formę i dedykowane są pacjentom w różnym wieku. Niektóre przeznaczone są dla niemowląt, inne – dla dzieci starszych, w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Ważne, by przed zastosowaniem leku skonsultować się z lekarzem lub dokładnie zapoznać z zaleceniami producenta i właściwie dobrać konkretny preparat.

Ibuprofen dostępny jest w formie:

• czopków dla dzieci najmłodszych, również dla niemowląt. Zwykle są one przeznaczone dla dzieci w danym wieku lub tych, które osiągnęły daną wagę, np. od 6 kg lub 3 miesiąca życia. Są też czopki dla dzieci starszych, np. powyżej 6 roku życia. Z reguły informacja o tym, dla jakich pacjentów przeznaczony jest lek, widnieje na samym opakowaniu. Czopki stanowią bardzo bezpieczną formę podawania leków najmłodszym pacjentom – nie niosą ryzyka wyplucia czy zachłyśnięcia, które pojawia się podczas podawania leków drogą doustną. Mogą nie sprawdzić się podczas biegunki lub dolegliwości zlokalizowanych w okolicach odbytu – obrzęków, podrażnień itd.
• syropów dla dzieci o owocowych smakach. Syropy dla dzieci, zawierające ibuprofen zwykle są słodkie i atrakcyjnie smakują, dlatego ich podawanie nie nastręcza trudności, jednak stosując u dzieci jakiekolwiek leki podawane drogą doustną, należy mieć pewność, że nie będą miały one problemu z ich przełknięciem. W przeciwnym razie podanie może nieść groźne ryzyko zachłyśnięcia lekiem.
• tabletek – kiedy dziecko jest już na tyle duże, że bez problemu połyka tabletki, można podawać mu ibuprofen w tej właśnie formie. Istnieją preparaty w tabletkach dla dzieci, zawierające substancję czynną w odpowiednim dla nich stężeniu. Większość leków z ibuprofenem przeznaczona dla dorosłych może być podawana dzieciom powyżej 12 roku życia, jednak zawsze należy upewnić się, czytając ulotkę lub konsultując z lekarzem.

Jak działa ibuprofen dla dzieci?

Ibuprofen trafia w źródło bólu, nie działając w sposób ogólny na ośrodkowy układ nerwowy, jak niektóre nieopioidowe leki przeciwbólowe. Kiedy w organizmie obecny jest proces chorobotwórczy, niektóre jego tkanki ulegają uszkodzeniu. W miejscach tych produkowane są naturalne substancje chemiczne odpowiedzialne za wywoływane objawów stanu zapalnego. Objawami tymi są:

• dolegliwości bólowe,
• obrzęk,
• podwyższona temperatura ciała.

Działanie iIbuprofenu polega na zwalczaniu wszystkich wymienionych objawy. Wykazuje on więc właściwości:

• przeciwbólowe,
• przeciwgorączkowe,
• przeciwzapalne.

Ibuprofen hamuje syntezę prostaglandyn i wstrzymuje ich przekaźnictwo, a tym samym niweluje ból, obrzęk i gorączkę, poprawiają też ogólne samopoczucie, co ma duże znaczenie dla procesu rekonwalescencji. Organizm osłabiony bólem lub wysoką gorączką gorzej radzi sobie ze zwalczaniem stanów zapalnych i infekcji.

Kiedy stosować ibuprofen u dzieci?

W jakich sytuacjach zaleca się stosowanie ibuprofenu u dziecka?

• Przy wysokiej gorączce (39-41,0 stopni Celsjusza). Gorączka często towarzyszy infekcjom i stanom zapalnym u dzieci. Temperatura ciała wzrasta przy zakażeniach układu oddechowego, gardła, przewodu pokarmowego, układu moczowego itd. Mówi się, że gorączką jest naturalną odpowiedzią obronną organizmu i nie zawsze należy ją zbijać. Jeśli jednak jest wysoka i utrzymuje się dłuższy czas, wycieńcza organizm, zmniejszając jego zdolność do walki. Wówczas wskazane jest podanie leków przeciwgorączkowych dla dzieci, np. ibuprofenu.
• Na ból brzucha. Tutaj wskazania zależą w dużym stopniu od przyczyny dolegliwości bólowych. Niekiedy doustne podanie środków tego rodzaju nie jest wskazane. W większości przypadków jednak (np. przy grypie żołądkowej, zatruciu pokarmowym) niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą złagodzić przykre dolegliwości.
• Na ząbkowanie. Wyrzynanie się zębów jest częstą przyczyną bólu u dziecka w okresie niemowlęcym. Niekiedy towarzyszy mu nawet stan podgorączkowy i obrzęk dziąseł. Ibuprofen niweluje wszystkie objawy bolesnego ząbkowania, poprawiając ogólne samopoczucie.
• Na przeziębienie. Niesteroidowe leki przeciwzapalne zalecane bywają przy przeziębieniu głównie ze względu na ich działanie przeciwzapalne i przeciwgorączkowe, nie pomagają jednak na kaszel czy katar, dlatego ich przyjmowanie traktuje się jako terapię uzupełniającą i objawową.
• Przy urazach mechanicznych. Ibuprofen, trafiając w źródło bólu, niweluje również dolegliwości powstałe na skutek urazów – zwichnięć, złamań, stłuczeń.

Dawkowanie ibuprofenu u dzieci

Należy pamiętać, że stosowanie jakichkolwiek leków u dzieci wymaga szczególnej ostrożności polegającej przede wszystkim na odpowiednim dawkowaniu. Jaka jest dawka ibuprofenu dla dzieci na kg masy ciała? Zalecana dawka ibuprofenu wynosi 7-10 mg na kilogram masy ciała, podawana drogą doustną lub doodbytniczo. Należy pamiętać o nieprzekraczaniu dawki dobowej ibuprofenu, czyli 30 mg/kg masy ciała do 35kg. U dzieci o masie powyżej 40 kg, podobnie jak u dorosłych, nie należy przekraczać dawki 1200mg/dobę. Wg tego przelicznika można indywidualnie dobrać dawkę dla pacjenta w każdym wieku.

Od kiedy można stosować Ibuprofen dla niemowląt? Czopki i syropy zawierające najmniejsze dawki leku podawać można już od 3 miesiąca życia, o ile dziecko osiągnęło masę 6 kg. Do syropów z ibuprofenem dołączana jest zwykle specjalna strzykawka ułatwiająca dawkowanie oraz wygodne i bezpieczne podanie płynu nawet niemowlętom. Dzieci starsze mogą pić syrop również łyżeczką lub z kieliszka zaopatrzonego w miarkę. Czopki z ibuprofenem podaje się dziecku w całości, ponieważ mają one kształt ułatwiający aplikację. Dzielenie czopka grozi powstaniem ostrych krawędzi i podrażnieniem błony śluzowej odbytu. Ważne jest, by kupując czopki, wybrać te przeznaczone dla odpowiedniej grupy wiekowej. Czopki dla dzieci starszych zawierają ibuprofen w większym stężeniu niż te dla niemowląt od 3 miesiąca życia.

Po jakim czasie działa ibuprofen?

Przy nasilonych dolegliwościach bólowych lub wysokiej gorączce duże znaczenie ma czas działania leku. Po jakim czasie działa ibuprofen dla dzieci i na jak długo przynosi ulgę? Ibuprofen zaczyna działać już po około 15 minutach od podania i wykazuje działanie przeciwgorączkowe nawet do 8 godzin. Maksymalne stężenie ibuprofenu w surowicy występuje w ciągu 1 do 2 godzin od podania na czczo i po 1,5-3 godzin w przypadku zażycia z pokarmem. Płynna postać leku charakteryzuje się udowodnionym szybszym działaniem przeciwgorączkowym w porównaniu z kapsułkami czy tabletkami.

Co ile godzin można go podawać? Należy zachować minimum 6 godziny przerwy między kolejnymi dawkami. Jeśli ilość przyjmowanej substancji jest niewystarczająca, pomiędzy dawkami można przyjmować inny nieopioidowy lek przeciwbólowy, najlepiej paracetamol. W sytuacji takiej należy jednak najpierw skonsultować się z lekarzem.

Ibuprofenu nie należy łączyć z innymi NLPZ ani kwasem acetylosalicylowym, chyba że lekarz zdecyduje inaczej. Jak długo można podawać ibuprofen dziecku?

Gdy dziecko ma mniej niż 5 miesięcy, konsultacja lekarska przed podaniem jest konieczna. Natomiast u dzieci powyżej 6 miesięcy, jeśli objawy utrzymują się lub powracają przez czas dłuższy niż 24 godziny należy udać się do specjalisty po 3 dniach, oczywiście o ile nie towarzyszą inne niepokojące objawy, jak: wymioty, duszność, drgawki, niechęć do picia, apatia, zmiany skórne nieblednące pod wpływem ucisku – wtedy niezwłocznie zgłoś się do lekarza ze swoim dzieckiem, niezależnie od jego wieku.

Dłuższe podawanie leku bez konsultacji ze specjalistą jest niewskazane. Warto także pamiętać, że u dzieci poniżej 6 miesiąca życia w ogóle nie powinno się podawać leku bez konsultacji z pediatrą.

Bibliografia:

• Chpl: Ibuprofen
• M. Karaźniewicz, Czterdzieści lat doświadczeń stosowania ibuprofenu w lecznictwie, w: Nowiny Lekarskie 2007, 76, 2, 195-197 https://jms.ump.edu.pl/uploads/2007/2/195_2_76_2007.pdf [01.10.2022]
• J. Woroń, J. Wordliczek, J. Dobrogowski, Porównanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), w: Medycyna po Dyplomie 2011(20); 6(183): 55-63 https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/010/926/original/Strony_od_MpD_2011_06-8.pdf?1468413173 [01.10.2022]

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Marta Kowalska

Choroba bostońska szerzy się przede wszystkim wśród dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Sprawdź, co to jest bostonka, jak się objawia, a także jak można ją leczyć.

Czym jest wirus bostoński?

Choroba bostońska to potoczne, choć tak naprawdę błędne, określenie na tzw. chorobę dłoni, stóp i ust (od ang. hand, foot and mouth disease, w skrócie HFMD), wywoływaną przez występujące powszechnie enterowirusy. W żargonie medycznym funkcjonują także inne określenia choroby, m.in.: enterowirusowe zapalenie jamy ustnej z wysypką, wysypka pęcherzykowa, enterowirusowa gorączka wysypkowa.

Wirus bostoński rozprzestrzenia się poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorobą lub pośrednio poprzez kontakt z przedmiotami skażonymi wydzielinami osoby zakażonej. Wirus jest także obecny w stolcu chorego. Warto pamiętać, że za zakażenie nie odpowiada jeden wirus, lecz cała grupa. Choroba bostońska najczęściej jest wywołana wirusami z grupy Coxsackie (inaczej koksakiwirus), należącymi do enterowirusów.

Choroba dłoni, stóp i ust występuje sezonowo. Szczyt zachorowań przypada na okres letnio-jesienny (głównie późnym latem). Schorzenie występuje przede wszystkich wśród dzieci wieku od 2 do 10 lat, uczęszczających do przedszkola lub szkoły, ale zdarzają się także zachorowania wśród dorosłych. Bostonka u dzieci zwykle ma łagodny przebieg, natomiast dorośli mogą przechodzić ciężej.

Objawy bostonki u dzieci

Do najczęstszych objawów bostonki zaliczyć można:

• gorączkę,
• brak apetytu,
• osłabienie,
• ból gardła,
• wysypkę pęcherzykową na dłoniach, stopach oraz w jamie ustnej.

Co istotne, pierwsze objawy bostonki są mało charakterystyczne. Choroba zazwyczaj manifestuje się złym samopoczuciem, gorączką, brakiem apetytu i bólem gardła. Dopiero po kilku dniach pojawia się charakterystyczna bostońska wysypka, która przybiera postać zmian pęcherzykowych.

Początkowo bostonka objawia się w jamie ustnej. U chorego można zaobserwować niewielkie pęcherzyki, o średnicy 1-3 milimetrów, na tylnej ścianie gardła, podniebieniu miękkim, a także na błonie śluzowej policzków oraz na języku. W późniejszym etapie wykwity stają się widoczne na stopach i dłoniach. Na skórze pojawiają się szare pęcherzyki, wielkości 3-7 mm, osadzone na żywoczerwonym podłożu.

Co warto podkreślić, mimo dość charakterystycznych symptomów, choroba często bywa mylona z ospą wietrzną, opryszczką lub zmianami alergicznymi.

Okres zarażania bostonki

Wielu pacjentów zastanawia się, czy bostonka jest zaraźliwa. Bez wątpienia HFMD (Hand, foot and mouth disease), podobnie jak inne schorzenia wywołane przez wirusy, należy do chorób zakaźnych.

Jak długo zaraża chory na chorobę bostońską? Uważa się, że tuż po zakażeniu wirus osiedla się w gardle chorego, a w ciągu doby zajmuje tkankę chłonną, począwszy od migdałków aż do jelit. Około 3 doby od zakażenia następuje wiremia, co oznacza, że zdolny do namnażania się wirus przedostaje się do krwiobiegu, a następnie do innych tkanek (m.in. skóry, błon śluzowych). Następnie wirusy obecne w tkankach namnażają się przez kolejne kilka dni. Szacuje się, że okres zarażania się bostonką wynosi około 3-7 dni.

Ile trwa bostonka u dzieci?

Inne pytanie nurtujące pacjentów dotyczy tego, ile trwa bostonka u dzieci. Zgodnie z powyższym, wirus bostoński u dzieci pozostaje aktywny w organizmie przez około 7-10 dni. Po upływie tego okresu następuje zwykle pełne wyzdrowienie.

Choroba bostońska rzadko wiąże się z groźnymi dla zdrowia powikłaniami. Niemniej zdarzają się przypadki ciężkiego przebiegu choroby w populacji dziecięcej. W literaturze medycznej sporadycznie opisywano przypadki wystąpienia u dzieci zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, a także ostrego zapalenia płuc lub mięśnia sercowego. Należy jednak podkreślić, że takie powikłania należą do rzadkości.

Jak leczyć bostonkę?

Leczenie bostonki u dzieci przebiega objawowo. Jeśli u dziecka występuje gorączka lub dyskomfort w jamie ustnej, można mu podać środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, takie jak np. ibuprofen. Należy jednak pamiętać, że dawka leku powinna być indywidualnie dopasowana do wieku dziecka oraz występujących objawów chorobowych.

Istotnym elementem leczenia objawowego jest ponadto odkażanie nadżerek lub owrzodzeń, powstałych po pęknięciu zmian pęcherzyków na skórze lub błonie śluzowej.

Co istotne, w przypadku zaobserwowania u dziecka symptomów, mogących świadczyć o chorobie bostońskiej, należy zgłosić się do lekarza. Objawy sugerujące chorobę dłoni, stóp i ust, mogą bowiem być manifestacją innej choroby, która wymaga zupełnie innego postępowania terapeutycznego.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• Bienias W., Gutfreund K., Szewczyk A., Kaszuba A., Zespół dłoni, stóp i ust, czyli choroba bostońska: etiologia, obraz kliniczny i terapia. Dermatologia Dziecięca 2013, 1 (5): 18-21.
• https://www.dermatologia-praktyczna.pl/a1865/Choroba-bostonska-.html/ [dostęp 7.01.2022 r.]
• https://www.gov.pl/web/gis/choroba-dloni-stop-i-ust-choroba-bostonska [dostęp 7.01.2022 r.]
• Toya M., Endo Y., Tanizaki H., Fujisawa A., Tanioka M., Miyachi Y.: An adult case of severe hand-foot-mouth disease accompanying persisten fever and systemic arthritis. Dermatol Online J 2012, 18 (8): 14.

Czopki dla dzieci znajdują zastosowanie przede wszystkim w zwalczaniu gorączki i dolegliwości bólowych o różnym podłożu. Ich właściwości wykorzystuje się przeważnie u niemowląt, ale również u starszych dzieci. Dawkowanie czopków zależy od różnych czynników, ale w głównej mierze od wieku i wagi dziecka. Sprawdź, kiedy i jak podawać czopki niemowlakom i dzieciom.

Czopki dla dzieci – kiedy je stosować?

Czopki na gorączkę dla dzieci to charakterystyczne, białe lub prawie białe produkty lecznicze o cylindrycznym kształcie i niewielkich rozmiarach. Wykazują przede wszystkim działanie przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, a niekiedy również przeciwzapalne. Stosuje się je głównie w przypadku podwyższonej temperatury ciała oraz podczas występowania dolegliwości bólowych różnego pochodzenia.

Kiedy podać dziecku czopek przeciwgorączkowy? Warto po niego sięgnąć w przebiegu gorączki o różnym podłożu (osiągającej 38,5°C i więcej), która może przykładowo towarzyszyć:

• infekcjom wirusowym i bakteryjnym, tym przeziębieniom, grypie lub innym chorobom zakaźnym,
• ujawnieniu się odczynu poszczepiennego.

Ponadto czopki dla dzieci sprawdzają się w łagodzeniu bólu o zróżnicowanej etiologii, od małego do umiarkowanego nasilenia. Zawarte w nich substancje aktywne radzą sobie przede wszystkim z bólami:

• gardła, mięśni i głowy, które pojawiają się podczas przeziębienia czy grypy;
• stawów, mięśni i kości, występującymi w wyniku mechanicznych urazów narządu ruchu, np. takich jak skręcenie, czy nadwyrężenie;
• powstałymi na skutek uszkodzeń tkanek miękkich;
• pooperacyjnymi;
• głowy (z różnych przyczyn);
• zębów, w tym dolegliwościami bólowymi towarzyszącymi ząbkowaniu;
• uszu, pojawiającymi się w stanach zapalnych ucha środkowego.

Czopki od gorączki dla dzieci zalecane są niemowlętom, jak również starszym dzieciom, szczególnie w przypadkach, gdy przyjmowanie preparatów przeciwgorączkowych i przeciwbólowych w postaci doustnej jest niemożliwe lub niewskazane, chociażby przez występujące wymioty.

Wybierając czopki dla niemowlaka lub starszego dziecka należy zwrócić uwagę na ich skład, a przede wszystkim na odpowiednią dawkę substancji czynnej, która dobierana jest odpowiednio do wieku, ale przede wszystkim do masy ciała dziecka. U niemowląt , które nie ukończyły jeszcze 3. miesiąca życia stosowanie czopków należy skonsultować z lekarzem.

Jak podawać czopki?

Czopki o działaniu przeciwgorączkowym dla dzieci podaje się doraźne, w przypadku występowania wymienionych wyżej objawów bólowych i gorączki osiągającej 38,5°C. Aplikuje się je wyłącznie doodbytniczo.

Jak podawać czopki na gorączkę dla dzieci? W pierwszej kolejności warto schłodzić zapakowany jeszcze produkt, gdyż zbyt miękka konsystencja może sprawiać problemy podczas aplikacji. Można to zrobić w lodówce lub pod strumieniem zimnej wody.

Następnie należy:

• wyjąć czopek z opakowania czystymi dłońmi,
• ułożyć dziecko wygodnie na boku,
• delikatnie umieścić czopek w odbycie dziecka, na głębokość około 1,5 cm,
• przytrzymać przez chwilę pośladki dziecka, aby preparat nie zdołał się wysunąć,
• dopilnować, aby dziecko przez około 15 minut pozostało w pozycji leżącej, co pozwoli na stopniowe uwolnienie się substancji czynnej i wchłonięcie przez błonę śluzową jelita do krążenia ogólnego,
• dokładnie umyć ręce.

Czopki można również aplikować w jednorazowych rękawiczkach dostępnych w aptece.

Właściwa do zastosowania dawka leku zawarta w czopku uzależniona jest to przede wszystkim od wagi i wieku dziecka. Zaleca się stosowanie jak najmniejszej skutecznej dawki, przez najkrótszy możliwy okres wystarczający do złagodzenia symptomów związanych z bólem lub/i gorączką.

Konkretne dawkowanie można odnaleźć w ulotce dla pacjenta dołączonej do danego preparatu. To już jest wcześniej napisane

Warto również pamiętać, aby nie podawać większej ilości czopków niż zalecana. Dotyczy to tak dawek jednorazowych jak i dobowych. Jeśli gorączka nie ustępuje w ciągu 3 dni, a objawy bólowe utrzymują się powyżej 5 dni lub się nasilają, konieczna jest porada lekarza.

Czopki czy syrop na gorączkę?

Przed zastosowaniem preparatu przeciwgorączkowego rodzice małych dzieci często stają przed dylematem – co lepsze na gorączkę, czopki czy syrop. Odpowiedź na tak zadane pytanie nie jest jednoznaczna, gdyż obie postaci produktów leczniczych mają swoje zalety i znajdują zastosowanie w różnorodnych przypadkach.

Czopek na gorączkę jest dobrym rozwiązaniem dla dzieci, którym z różnych przyczyn nie można podać leku w postaci doustnej, na przykład w formie zawiesiny, kropli, tabletek, czy syropu. Czopki aplikuje się m.in. dzieciom, które:

• mają problemy z połykaniem,
• cierpią na dolegliwości ze strony układu pokarmowego,
• zmagają się z mdłościami i wymiotami,
• są mocno osłabione.

Czopki przeciwgorączkowe dla dzieci są więc bezpieczną formą podania substancji leczniczej, bez ryzyka zadławienia i z mniejszym prawdopodobieństwem podrażnienia przewodu pokarmowego.

Do zalet stosowania syropu na gorączkę należą z kolei:

• możliwość odmierzenia precyzyjnej dawki,
• łatwość podania, szczególnie u starszych dzieci,
• wybór różnorodnych smaków, preferowanych przez najmłodszych.

Po jakim czasie działa czopek?

Wysoka gorączka i uciążliwy ból u dziecka, szczególnie u niemowlęcia, wymagają natychmiastowej reakcji i wsparcia małego organizmu w walce z dokuczliwymi, a niekiedy groźnymi objawami. W takim przypadku warto jak najszybciej sięgnąć po czopki przeciwbólowe i w zależności od symptomów skontaktować się z lekarzem

Charakteryzują się one stosunkowo szybkim działaniem, które uzależnione jest przede wszystkim od:

• substancji czynnej zawartej w czopku,
• rodzaju dolegliwości, na którą cierpi dziecko,
• indywidualnych predyspozycji organizmu i reakcji na działanie składnika aktywnego,
• nasilenia gorączki lub/i bólu.

Jak wynika z badań, przykładowo czopki z ibuprofenem lub czopki z paracetamolem, jako substancją czynną, rozpoczynają zwalczanie gorączki i bólu po około 15-30 minutach od zaaplikowania produktu.

Bibliografia:

• Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M.: Farmacja stosowana, wydawnictwo PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2847-7.
• Grygalewicz J.: Gorączka u dzieci, wydawnictwo PZWL, Warszawa 2017, ISBN: 978-83-200-5421-7
• Janice E. Sullivan, Henry C. Farrar: Fever and Antipyretic Use in Children, the Section on Clinical Pharmacology and Therapeutics and Committee on Drugs, Pediatrics March 2011, 127 (3) 580-587, [dostęp online 19.11.2020].
• Korbut R., Olszanecki R., Jawień J., Wołkow P.: Farmakologia, wydawnictwo PZWL, Warszawa 2012.

Konsultacja merytoryczna – lekarz pediatra Joanna Kosielska

Angina u dziecka zazwyczaj wiąże się z wysoką temperaturą oraz silnym bólem gardła, występują też inne objawy. Jakie? Wiele zależy od podłoża – bakteryjnego lub wirusowego.

Czym jest angina u dziecka?

Angina jest chorobą zakaźną górnych dróg oddechowych. W nomenklaturze medycznej określana jest mianem ostrego zapalenia gardła i migdałków podniebiennych. Angina u dziecka może mieć podłoże:

• wirusowe – zakażenia tego typu odpowiadają za 70-85 procent infekcji (dane: M. Dziekiewicz i A. Radzikowski; B. Skotnicka). Najczęściej powodowane są przez ryno- oraz koronawirusy, nieco rzadziej enterowirusy, adenowirusy, wirusy grypy i paragrypy, a także wirus opryszczki typu 1 i 2 oraz Epsteina-Barr (EBV). Angina wirusowa u dziecka jest typowa dla najmłodszych pacjentów (mniej więcej do trzeciego-piątego roku życia), w tym także niemowlaków. Chorują na nią również osoby dorosłe;
• bakteryjne – w tym przypadku głównym czynnikiem etiologicznym jest paciorkowiec β-hemolizujący grupy A – Streptococcus pyogenes. Zakażenia tego typu są rzadsze, ale mają przeważnie cięższy charakter. Przeważnie infekcje bakteryjne dotykają dzieci w przedziale 5-15 lat.

Objawy anginy u dzieci

Objawy anginy u dzieci różnią się w zależności od etiologii. Przykładowo, choroba wywołana przez adenowirusy charakteryzuje się występowaniem takich symptomów, jak:

• wysoka gorączka (powyżej 39 stopni);
• zapalenie migdałków, często z nalotem włóknikowym;
• powiększenie węzłów chłonnych podżuchwowych;
• zapalenie spojówek (stosunkowo rzadkie).

Dla porównania, do typowych objawów anginy powodowanej przez enterowirusy należą:

• ból gardła;
• utrudnione połykanie;
• gorączka;
• pęcherzyki na podniebieniu, przechodzące w owrzodzenia.

Za najcięższą postać uchodzi angina bakteryjna. W jej przebiegu mogą się pojawić:

• temperatura powyżej 38 stopni, często znacznie wyższa;
• bardzo silny ból gardła, utrudniający połykanie;
• tkliwe i powiększone węzły chłonne;
• naloty włóknikowe na migdałkach;
• wybroczyny na podniebieniu;
• zaczerwienie, rozpulchnienie błon śluzowych jamy ustnej;
• wymioty (u małych dzieci).

Czy przy anginie jest kaszel i katar? Zgodnie ze skalą Centora przy rozpoznawaniu anginy paciorkowcowej kaszel nie występuje. W anginie o etiologii wirusowej objawy te są możliwe, ale nie jest to szczególnie charakterystyczne dla tej choroby.

Czy przy anginie jest gorączka?

Cechą wspólną wszystkich praktycznie odmian choroby jest wysoka temperatura, sięgająca nawet 39 – 40 stopni Celsjusza. Ile dni utrzymuje się gorączka przy anginie u dziecka? Tak jak w przypadku wielu innych infekcji bakteryjnych lub wirusowych, zazwyczaj jest to około 3-5 dni.

Gorączka spełnia określoną, pożyteczną rolę – jest znakiem świadczącym o tym, że organizm podjął walkę z chorobą. Sama jednak w sobie jest objawem uciążliwym, męczącym, a w przypadku osiągnięcia naprawdę wysokich wartości – wręcz niebezpiecznym. Dlatego należy ją zbijać. Najskuteczniejszym sposobem są leki, takie jak ibuprofen. Jest to jedna z niewielu substancji o działaniu przeciwgorączkowym, która może być przyjmowana przez dzieci, w tym nawet niemowlęta (po ukończeniu 3 miesięcy). Co ważne, ibuprofen wykazuje też działanie przeciwbólowe oraz przeciwzapalne. Pamiętaj, że spadek temperatury może się wiązać z intensywnym poceniem, dlatego ważne jest, by poić dziecko dużą ilością płynów, tak by zapobiegać odwodnieniu.

Jak długo zaraża chory na anginę?

Jak długo chory na anginę zaraża osoby w swoim otoczeniu? W tym przypadku znów wiele zależy od podłoża choroby, ale też tego, czy zostało wdrożone odpowiednie leczenie. Zarażanie anginą jest możliwe już na dwa dni przed wystąpieniem objawów. W przypadku infekcji wirusowej, chory może stanowić zagrożenie dla otoczenia nawet przez trzy tygodnie.
Inaczej sytuacja wygląda w przypadku anginy bakteryjnej. Pacjent przestaje zakażać po upływie 24 godzin od momentu wdrożenia antybiotykoterapii. Do tego czasu powinien pozostawać w izolacji, na tyle, na ile jest to możliwe.

Co na anginę u dziecka?

Leczenie anginy u dzieci wymaga konsultacji lekarskiej. Kluczowe jest rozróżnienie dotyczące podłoża choroby. W przypadku anginy paciorkowcowej, oprócz podawania leków przeciwgorączkowych, zaleca się wdrożenie antybiotykoterapii wskazanej przez lekarza.

Należy pamiętać, że antybiotyki zwalczają wyłącznie bakterie. Bezzasadne zatem jest ich podawanie w przypadku infekcji wirusowych. Nadużywanie antybiotyków to jeden z najczęściej popełnianych błędów w leczeniu tego typu schorzeń. Pamiętaj – anginę wirusowo leczy się wyłącznie w sposób objawowy, a podstawowym działaniem jest zbijanie gorączki oraz łagodzenie bólu gardła.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Źródła:

• Marcin Dziekiewicz, Andrzej Radzikowski, Angina paciorkowcowa – zasady diagnostyki i leczenia, Pediatria i Medycyna Rodzinna 2016, 12 (2)
• Bożena Skotnicka, Zapalenie gardła i migdałków podniebiennych
• Jeffrey R. Avner, Ostra gorączka, Pediatria po Dyplomie, Październik 2009, Vol. 13 Nr 5.

Rodzaje termometrów dostępne w aptekach są dziś rozmaite. Jaki termometr wybrać, aby dokładnie zmierzyć temperaturę ciała dziecka i osoby dorosłej? Jakie są wady i zalety każdego z nich?

Rodzaje termometrów

Temperatura ciała – szczególnie u dzieci – bardzo wiele mówi o aktualnym stanie zdrowia. Kiedy w organizmie pojawia się infekcja, zapalenie czy inny stan chorobowy, gorączka bywa jego pierwszym objawem i jest jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się po pomoc lekarską.

Jakie są normy i poziomy temperatury ciała u dzieci?

• Temperatura od 36,5 do 37⁰C – norma.
• 37⁰C – 38⁰C – stan podgorączkowy.
• 38⁰C – 40⁰C – gorączka.
• Powyżej 40⁰C – hipertermia, przy czym powyżej 41,5⁰C to stan krytyczny.

Warto jednak pamiętać, że w zależności od metody lub miejsca pomiaru wskazywana przez termometr temperatura może się różnić – nawet do 1 stopnia C. Podana wyżej norma odnosi się do pomiaru termometrem klasycznym, wkładanym pod pachę lub termometrem bezdotykowym w obrębie czoła. Nieco inne normy obowiązują dla pomiarów dokonywanych na powłokach brzusznych czy np. w odbycie.

Dokładne mierzenie temperatury jest zatem bardzo ważne, ponieważ pomaga określić, czy w organizmie dzieje się coś niepokojącego. Stan podgorączkowy zwykle jest reakcją na łagodną lub dopiero rozwijającą się infekcję i przeważnie nie zaleca się zbijania go lekami przeciwgorączkowymi, ponieważ stanowi on naturalną obronę organizmu. Dopiero gorączka wymaga obniżania temperatury odpowiednimi środkami, ponieważ źle wpływa na ogólne samopoczucie i osłabia organizm. Hipertermia natomiast jest stanem bardzo groźnym i często wymaga hospitalizacji.

Termometry dla dzieci powinny więc precyzyjnie określać temperaturę, a jednocześnie być wygodne i łatwe w użyciu. Oferowane dziś rodzaje termometrów są liczne i przeznaczone dla różnych grup wiekowych. Różną się nie tylko metodą, ale też miejscem pomiaru.

Jakie są rodzaje termometrów dla dzieci? Najpopularniejsze to:

• termometr bezdotykowy,
• termometr szklany bezrtęciowy,
• termometr paskowy,
• termometr w smoczku.

Termometr bezdotykowy dla dzieci

Powszechnie stosowane, zarówno w warunkach domowych, jak i profesjonalnie (w przychodniach, szpitalach, ambulatoriach itd.) są obecnie termometry bezdotykowe, bardzo często wybierane jako termometry dla niemowląt.

Zawdzięczają swoją popularność i szerokie zastosowanie wielu zaletom:

• łatwości obsługi – wystarczy zbliżyć czujnik do odpowiedniego miejsca ciała (zgodnie z zaleceniami producenta – do czoła, skroni itp.), nacisnąć przycisk i zaczekać na wynik,
• szybkości pomiaru – pomiar temperatury dobry termometr bezdotykowy wyświetla już po 2-3 sekundach,
• całkowitej higieniczności – pomiaru dokonuje się bez dotykania skóry pacjenta, co zapewnia wysoki poziom higieny,
• wielofunkcyjności – mierzą temperaturę nie tylko ciała, ale też np. wody czy różnych przedmiotów.

Jaki termometr bezdotykowy sprawdzi się najlepiej dla małego dziecka? Wielu rodziców odpowie pewnie, że taki, który mierzy temperaturę w obrębie głowy, np. na środku czoła. Zapewnia to wygodę wykonywania pomiaru w każdej sytuacji, również podczas snu dziecka, bez konieczności rozbierania czy innych przygotowań. Termometr bezdotykowy dla niemowlaka powinien również szybko podawać wynik, ponieważ dzieci na tym etapie rozwojowym trudno utrzymać dłuższy czas w jednej pozycji.

Termometr paskowy

Niektórzy rodzice do mierzenia temperatury ciała swoich pociech wybierają termometr paskowy. Może on być jedno- lub wielorazowego użytku. Pierwszy jest metodą bardzo higieniczną, ponieważ po wykonaniu jednego pomiaru należy go wyrzucić. Drugi trzeba odkażać, zgodnie z zaleceniami producenta, np. przecierając jego powierzchnię wacikiem nasączonym płynem do dezynfekcji.

Jak działa termometr paskowy na czoło? Przykłada się go do czoła dziecka, nieco powyżej łuków brwiowych i przytrzymuje opuszkami palców na czas około 15 sekund, a następnie odczytuje wynik pomiaru.

Termometry paskowe posiadają pięcio- lub sześciostopniową skalę od 36 do 40⁰C, na której określa się wynik na podstawie zmiany koloru odpowiedniego pola, porównując kolor ten z wzornikiem. Odczytanie wyniku wymaga więc pewnej wprawy i ma charakter szacunkowy, z dokładnością do 0,5⁰C.

Zaletą termometru paskowego z pewnością jest cena. Nawet taki przeznaczony do użytku wielorazowego kupić można za kilka złotych.

Termometr w smoczku

Do pomiaru temperatury ciała wielu noworodków lub niemowląt świetnie sprawdza się termometr w smoczku. Dotyczy to szczególnie dzieci, które używają smoczka na co dzień, są z nim oswojone i trzymanie go w ustach nie jest dla nich niczym nowym. Dla nich i ich rodziców metoda ta posiada wiele zalet:

• pozwala na dokonanie pomiaru podczas ssania,
• jest wygodna, umożliwia pomiar w wielu sytuacjach, nawet podczas snu, kąpieli czy spaceru,
• dokonuje dokładnego pomiaru temperatury,
• jest niezwykle łatwa i bezstresowa dla dziecka,
• działa również relaksująco na dziecko płaczliwe, z pogorszonym samopoczuciem,
• smoczek z termometrem jest mały, można wszędzie go ze sobą zabrać.

Jak działa? Smoczek wystarczy wsunąć w usta malucha, uruchomić go za pomocą przycisku i poczekać na wynik, który po krótkiej chwili pokazuje się na elektronicznym wyświetlaczu umiejscowionym w przedniej części.

Sposób ten nie sprawdzi się u noworodków i niemowląt, które nie tolerują nawet zwykłego smoczka, wypluwają go i reagują na niego negatywnie. W takich przypadkach lepiej wybrać inny rodzaj termometru, ponieważ dokonanie pomiaru smoczkiem może okazać się trudne lub wręcz niemożliwe. Należy pamiętać, że nie powinno się mierzyć temperatury ciała dziecka podczas płaczu, gdyż wynik będzie wówczas niewiarygodny.

Termometr szklany bezrtęciowy

Dawniej do mierzenia temperatury ciała używaną wyłącznie szklanych termometrów rtęciowych. Jednak z pojawieniem się alternatywnych metod wycofano ze sprzedaży urządzenia tego rodzaju ze względu na niebezpieczeństwo ich użytkowania. Rtęć jest substancją wysoce toksyczną, a umieszczona w łatwym do potłuczenia, cienkim szkle, często wydostawała się za zewnątrz i stwarzała ogromne ryzyko zatrucia.

Dziś można kupić w aptece szklany termometr bezrtęciowy, gdzie toksyczną rtęć zastąpiono bezpiecznym stopem indu galu i cyny, zwanym galinstanem. Na termometrze znajduje się skala stopni Celsjusza oraz słupek rozszerzającej się w miarę wzrostu temperatury substancji, które umożliwiają precyzyjny pomiar i dokładne odczytanie jego wyniku.

Szklany termometr posiada tę zaletę, że dokonuje bardzo dokładnych pomiarów, niezależnych od zmian temperatury otoczenia, zanieczyszczeń czujnika czy stopnia naładowania baterii, jak w przypadku termometrów bezdotykowych. W związku z tym niektórzy pacjenci wciąż mają do nich największe zaufanie.

Jednak termometr bezrtęciowy szklany wciąż może nie być w pełni bezpieczny, gdy stosowany jest u dzieci, szczególnie tych najmłodszych. U niemowląt, które mają jeszcze niedostateczną koordynację ruchową, może dojść do jego potłuczenia i skaleczeń odłamkami szkła. W związku z pewną niedoskonałością pomiarów termometrem bezdotykowym, zaleca się w razie wątpliwości, weryfikację temperatury dziecka termometrem szklanym.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

• A. Szczypowska, A. Taczanowska, K. Piechowiak, Gorączka, Klinika Pediatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego https://pediatria2.wum.edu.pl/sites/pediatria2.wum.edu.pl/files/goraczka_kwiecien2020.pdf [27.06.2021]
• B. Nieradko-Iwanicka, Układ termoregulacji człowieka i wpływ czynników atmosferycznych na odczucia ciepła człowieka, Katedra i Zakład Higieny Uniwersytetu Medycznego w Lublinie