Kiedy dziecko nie chce pić syropu, a nie potrafi jeszcze połykać tabletek, ograniczone są możliwości niwelowania różnych poważnych i przykrych objawów. Jak walczyć z gorączką, bólem czy kaszlem, , kiedy maluch odmawia połykania wszelkich substancji w formie syropu? Istnieją pewne metody zwiększające szanse na skuteczne podanie leków.

Dlaczego dzieci nie chcą pić syropu?

Wielu rodziców zna sytuację, w której dziecko gorączkuje, kaszle czy też skarży się na ból, ale zaciska usta na widok łyżeczki z syropem. Dlaczego tak się dzieje? Dorosłemu trudno zrozumieć upór malucha, zważywszy na fakt, że współczesne farmaceutyki dla dzieci produkowane są z dbałością o przyjazną formę – mają atrakcyjne smaki, kolorowe opakowania itd. Odpowiedzialna za to jest przede różnica w odbieraniu smaków pomiędzy dziećmi, a osobami dorosłymi. Dziecko wypluwa syrop, ponieważ smakuje on dla niego inaczej niż dla rodzica.

Dzieci mają inaczej ukształtowany zmysł smaku. Noworodek, przychodząc na świat ma aż 10 tysięcy kubków smakowych, która to liczba stopniowo spada do 2 tysięcy do około 20 roku życia. Receptory smaku u najmłodszych są ponadto zlokalizowane nie tylko w jamie ustnej, jak u dorosłego, ale również dookoła ust. To z kolei wyjaśnia dlaczego dziecko, gdy nie chce pić syropu, nie tylko wypluwa go z buzi, ale też od razu próbuje go zetrzeć rękami z ust i brody.

Niemowlęta najlepiej tolerują smak słodki, ponieważ w sposób naturalny kojarzy im się on z bezpieczeństwem i przyjemnością, a ponadto dodaje energii. Słony i kwaśny z początku są dla nich neutralne, a w kolejnych miesiącach życia – odbierane coraz bardziej pozytywnie. Najdłużej nieakceptowany przez maluchy jest smak gorzki, co ma podłoże wrodzone i również jest naturalne.

Przykładem gorzkiego leku, którego dzieci nie chcą przyjmować w postaci syropu jest ibuprofen i paracetamol. Środki te skutecznie zbijają gorączkę, ale niestety są gorzkie i wypluwane przez najmłodszych. Do negatywnych wrażeń smakowych dochodzi złe samopoczucie dziecka – płaczliwość i rozdrażnienie spowodowane przykrymi dolegliwościami – co oczywiście potęguje niechęć do przyjmowania syropów. Jak sobie z tym radzić?

Jak podać dziecku syrop, żeby nie wypluło?

Czy istnieją sposoby, by przekonać malucha do połknięcia leku? Co zrobić, gdy dziecko nie chce wypić syropu? Przede wszystkim nie należy podawać dziecku niczego na siłę. Takie zachowanie może skutkować „terapią” awersyjną. Wlewanie syropu do gardła, podawanie go na leżąco to najgorsza praktyka.

Jak zatem podać niemowlakowi lub dziecku rocznemu syrop, gdy nie chce go pić? I jak zrobić to jednocześnie bezpiecznie i skutecznie – tak, żeby dziecko go nie wypluło? Zazwyczaj kluczem do sukcesu jest cierpliwość i wyrozumiałość (nie tylko dla dziecka, ale również dla siebie). Pomocne triki to:

• Odwrócenie uwagi. Warto zaczekać na moment, w którym dziecko jest stosunkowo spokojne i spróbować skupić jego uwagę na jakiejś przyjemnej aktywności. Dla niemowlaków takim „rozpraszaczem” może być grzechotka, karuzela muzyczna czy mata sensoryczna. Dla dziecka starszego – telewizja, ulubiona gra. Gdy dziecko jest odprężone i pochłonięte czymś, co sprawia mu przyjemność, szansa na skuteczne podanie leku znacznie wzrasta.
• Zmieszanie leku z jedzeniem. Jest to dobra metoda, pomagająca na zniwelowanie uczucia goryczy, należy jednak pamiętać, że nie wszystkie leki można mieszać z pokarmem. Niektóre substancje tracą w ten sposób swą skuteczność lub wręcz mogą zaszkodzić. Przed mieszaniem środków farmaceutycznych z jedzeniem należy upewnić się, że można to zrobić bez żadnych negatywnych dla dziecka konsekwencji (czytając ulotkę, radząc się farmaceuty, a najlepiej – konsultując z lekarzem). Unikać trzeba zwłaszcza produktów mlecznych.
• Podanie słodkiej przekąski po połknięciu syropu. Ta metoda zwykle skuteczniejsza jest u dzieci starszych, które jedzą już i lubią słodycze. Przed zastosowaniem tego sposobu należy jednak dowiedzieć się, czy jedzenie bezpośrednio po połknięciu danego leku nie wpływa na jego skuteczność. Szczególną ostrożność należy również zachować przy antybiotykoterapii. Dziecko przyjmujące antybiotyk powinno na ten czas ograniczyć, a najlepiej w ogóle wyeliminować z diety słodycze, ponieważ sprzyjają one namnażaniu w przewodzie pokarmowym szkodliwych drobnoustrojów. Przy zaburzeniach równowagi mikrobiotycznej spowodowanej lekami przeciwbakteryjnymi jest to groźne dla zdrowia i zwiększa ryzyko infekcji układu pokarmowego.
• Metoda nagradzania. Nagrodą mogą być nie tylko słodycze, ale np. ulubiona gra czy zabawa. Obiecanie nagrody za wypicie syropu sprawdza się jednak wyłącznie u dzieci starszych. U niemowląt lepsze będzie odwrócenie uwagi.

Dziecko nie chce pić syropu i wypluwa? Jakie leki wybrać?

Producenci leków dla dzieci dbają o to, by miały one przyjazną formę. Nie zawsze jednak ładne opakowanie i słodkie dodatki są w stanie „zrekompensować” maluchowi gorycz substancji leczniczej. Jak podać dziecku syrop, gdy nie chce go pić? Przede wszystkim można metodą prób i błędów wybrać preparat, który najbardziej mu smakuje. Wybór jest duży. Syropy mają różne (zwykle owocowe) smaki – truskawkowy, malinowy, pomarańczowy, morelowy (co nie oznacza, że są mocno dosładzane). Gdy trafi się na taki, który stosunkowo dobrze jest tolerowany, warto go zapamiętać i kupić również następnym razem.

W aptekach dostępne są leki, które zawierają różne dodatki słodzące, aby maskować gorycz wywoływaną przez obecność substancji leczniczej. Jednak by skutecznie zneutralizować gorzki smak, nie wystarczy zamaskować go takimi dodatkami. Konieczne są zaawansowane rozwiązania technologiczne w procesie produkcji, które zapewnić mogą tylko najlepsze firmy farmaceutyczne.

Warto zatem poszukać informacji na stronie producenta leku lub zapytać farmaceutę, aby wybrać ten najbardziej przyjazny dla Twojego dziecka.

Istotną kwestią jest też sposób podawania syropu. Produkty dostępne w aptekach mają różne dozowniki – strzykawki, kroplomierze, łyżeczki z podziałką. Warto również wybrać taki, który dziecko w jakiś sposób zainteresuje lub będzie dla niego najwygodniejszy. Częstym problemem jest wypluwanie przez dziecko części podanego syropu. Rodzice zastanawiają się wówczas, czy powinni podać dawkę dodatkową. Kiedy ilość wyplutego preparatu jest duża, ten połknięty rzeczywiście może okazać się nieskuteczny.

Dawkę można też rozbijać na mniejsze porcje, podawane jedna po drugiej, jeśli dziecku łatwiej przełyka się mniejsze ilości. Znacznie ułatwia to dozownik w formie doustnej strzykawki, dodawany do wielu preparatów płynnych. Dodatkowo strzykawka ułatwia bezpieczne podanie syropu głęboko do jamy ustnej, z pominięciem miejsc zaopatrzonych w kubki smakowe.

Autoryzacja medyczna: lekarz rodzinny Marta Falcman-Sobczak

Bibliografia:

• M. Muśko, M. Sznitowska, Postacie leków pediatrycznych. Część I. Wymagania i podstawowe problemy – dawkowanie, połykanie, smak, w: Farmakologia Polska, Tom 66, nr 3, 2010
• E. Ehmke vel Emczyńska-Seliga, Kształtowanie preferencji smakowych dzieci jako praktyka prozdrowotna, źródło: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/ksztaltowanie-preferencji-smakowych-dzieci-jako-praktyka-prozdrowotna/ [09.04.2024]
• A. Bochenek, M. Reicher, Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2006,
• B. Lindemann, Y. Ogiwara, Y. Ninomiya (red.), The Discovery of Umami, w: Chemical Senses, 27 (9), 2002, s. 843–844
• E. Toporowska-Kowalska, M. Funkowicz, Kształtowanie preferencji smakowych we wczesnym okresie życia, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA, 2015, T. 12, 689-697
• Syofyan S. et al., Children’s Perception and Belief about Medicines: Effectiveness and Its Autonomy, w: Macedonian Journal of Medical Sciences, 2019 Aug 15; 7(15): 2556-2562
• Chpl: Ibuprofen

Kubków smakowych u dzieci – szczególnie tych najmłodszych – jest znacznie więcej niż u osób dorosłych,. To sprawia, że maluchy inaczej niż dorośli odczuwają smaki i inne są ich preferencje. Jak kształtuje się smak i co zmienia się w budowie tego zmysłu wraz z wiekiem?

Jakie są smaki, które odczuwamy na języku?

Zmysły kształtowane są już na etapie prenatalnym. Dziecko przychodzące na świat zaczyna korzystać z nich od razu. Wzrok u noworodków jest słabo rozwinięty i zaczyna wyostrzać się dopiero po około dwóch tygodniach od narodzin. A jak to jest ze zmysłem smaku? Ile smaków spośród nich rozpoznaje człowiek i czy zdolność ta zmienia się wraz z rozwojem?

Dzieci inaczej doświadczają odczuwania smaków, co związane jest z liczbą i budową kubków smakowych. Do niedawna uważano, że człowiek dorosły rozróżnia na języku cztery smaki podstawowe: słodki (łac. dulcis), słony (łac. salsus), kwaśny (łac. acidus), gorzki (łac. acerbus). Około 2000 roku odkryto jeszcze inny rodzaj smaku – umami. Powstaje on dzięki receptorom kwasu glutaminowego (będącego jednym z elementów strukturalnych białka) i opisywany jest jako „mięsny”. Na samo wrażenie smaku umami zwrócono uwagę już na początku XX wieku, jednak dopiero na początku XXI wieku został on opisany i zdefiniowany, a na języku znaleziono kubki smakowe odpowiedzialne za jego rozpoznawanie.

Zmysł smaku jest bardzo ściśle związany ze zmysłem węchu i dopiero w połączeniu dają one pełnię odczuć. Można tego doświadczyć np. podczas kataru, kiedy nos jest niedrożny i nie odróżnia się zapachów. Wrażenia smakowe są wówczas także mocno ograniczone, mimo że w obrębie jamy ustnej nie zachodzą żadne zmiany.

Kubki smakowe na języku – gdzie się znajdują i jakie są ich rodzaje?

Kubki smakowe, będące swego rodzaju skupiskami receptorów smaku, znajdują się przede wszystkim na języku, a dokładnie po zewnętrznej stronie jego trzonu i końca. Część z nich zlokalizowana jest również na podniebieniu oraz w części gardła i przełyku, ale tam jest ich znacznie mniej, dlatego mówi się, że narządem zmysłu smaku jest język.

Kubki smakowe nie są widoczne gołym okiem, a każdy z nich składa się z kilkudziesięciu (zwykle od 50 do 100) komórek. Możliwe do zaobserwowania na języku malutkie grudki to brodawki, których elementem budowy są właśnie kubki smakowe. Jest ich pięć rodzajów, a każdy z nich ma swoje miejsce na języku i odpowiada za rozpoznawanie jednego z pięciu smaków:

• smak słodki odbierają receptory zlokalizowane na czubku języka,
• słony – symetrycznie po bokach języka, w jego przedniej części,
• kwaśny – po bokach, w części tylnej,
• gorzki – centralnie, na samym końcu języka, niemal już sąsiadującym z gardłem,
• umami – środek języka.

U osoby dorosłej ilość kubków oscyluje w granicach 2000. I to właśnie ich liczba decyduje o zmianach w odczuwaniu smaku w ciągu ludzkiego życia. Okazuje się bowiem, że ilość receptorów smaku u dzieci jest aż kilkukrotnie większa.

Kubki smakowe u dzieci – czym różnią się od tych u dorosłych?

Pierwsze receptory smakowe u dzieci rozwijają na wczesnym etapie płodowym, a dokładnie około 8–9 tygodnia ciąży. Właśnie wtedy maluch ma ich najwięcej, bo aż 10 tysięcy.

Jak długo kształtuje się zmysł smaku u człowieka? Ilość kubków spada z 10 do 2 tysięcy przez 20 lat. Właśnie około 20 roku życia ich ilość zatrzymuje się na poziomie 2000 i tyle ma ich osoba dorosła. Receptory smakowe, zarówno u dzieci, jak i dorosłych, „żyją” kilkanaście dni, a następnie są zastępowane nowymi. Dzięki temu nie traci się smaku dożywotnio np. po oparzeniu powierzchni języka.

Warto wiedzieć, że kubki smakowe u dzieci zlokalizowane są nie tylko we wnętrzu jamy ustnej, jak u dorosłych, ale również wokół ust. To z kolei wyjaśnia, dlaczego dzieci po jedzeniu często mają umorusane buzie i niechętnie pozbywają się resztek jedzenia z tych rejonów. Buzia oblepiona miodem lub czekoladą to nie tylko efekt niezborności ruchów, ale przede wszystkim wydłużona przyjemność z doświadczania ulubionego smaku.

Czy dzieci odczuwają smaki tak samo, jak dorośli?

Opisane powyżej fizjologiczne uwarunkowania w dużym stopniu rzutują na preferencje smakowe dziecka. Na samym początku maluchy najlepiej rozpoznają smak słodki, który jest dla nich przyjemny i kojarzony z bezpieczeństwem. Słony zaczynają rozpoznawać dopiero około 4 miesiąca życia, a gorzki jeszcze później. Kwaśny rozróżniają wcześniej, ale często reagują na niego płaczem i niepokojem.

To, że maluch najlepiej reaguje na wszystko, co słodkie, jest spowodowane właśnie jego zmysłowymi doświadczeniami. Z czasem dochodzą dodatkowe pozytywne skojarzenia – słodki dodaje energii i poprawia psychiczne samopoczucie. Smak słony początkowo traktowany jest obojętnie, natomiast z biegiem lat zaczyna być coraz bardziej lubiany. Organizm zaczyna kojarzyć go z mikroelementami niezbędnymi do rozwoju i wzrostu.

Smakami najgorzej tolerowanymi przez dzieci są kwaśny i gorzki, przy czym ten drugi z reguły wywołuje silniejszą i bardziej negatywną reakcję. Niechęć do goryczy jest u dzieci naturalna i ma charakter wrodzony. To dlatego maluchy często odmawiają jedzenia warzyw zielonych. Część z nich – takie jak sałata czy szpinak – mają gorzkawy posmak i tym samym są słabiej tolerowane. Przyczynia się to niekiedy również do trudności z podawaniem dzieciom leków. Wiele spośród produktów farmakologicznych ma właśnie gorzki smak i dlatego w przypadku najmłodszych spotyka się z niechęcią i odmową. Tak dzieje się w przypadku niektórych kropli i syropów, zwłaszcza tych ważnych, np. na gorączkę i ból..

Kształtowanie smakowych preferencji od najmłodszych lat jest niezwykle istotne, by dziecko jak najwcześniej zaczęło tolerować różne smaki. Dzięki temu jego dieta może być urozmaicona, bogata w substancje odżywcze, witaminy i minerały. Dbając o to, należy jednak pamiętać, że dzieci inaczej odczuwają smaki niż dorośli i nie robić niczego na siłę, by uszanować to, co dla maluchów naturalne i wynika z ich fizjologii. Tak więc w przypadku leków warto wybierać te, które są produkowane w technologii, ograniczającej odczuwanie gorzkiego smaku.

Autoryzacja medyczna: lekarz rodzinny Marta Falcman-Sobczak

Bibliografia:

• E. Ehmke vel Emczyńska-Seliga, Kształtowanie preferencji smakowych dzieci jako praktyka prozdrowotna, źródło: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/ksztaltowanie-preferencji-smakowych-dzieci-jako-praktyka-prozdrowotna/ [09.04.2024]
• A. Bochenek, M. Reicher, Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2006,
• B. Lindemann, Y. Ogiwara, Y. Ninomiya (red.), The Discovery of Umami, w: Chemical Senses, 27 (9), 2002, s. 843–844
• E. Toporowska-Kowalska, M. Funkowicz, Kształtowanie preferencji smakowych we wczesnym okresie życia, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA, 2015, T. 12, 689-697
• Syofyan S. et al., Children’s Perception and Belief about Medicines: Effectiveness and Its Autonomy, w: Macedonian Journal of Medical Sciences, 2019 Aug 15; 7(15): 2556-2562

Trzydniówka u dziecka objawia się gwałtowną i bardzo wysoką gorączką. Jakie są przyczyny choroby? Czy można się przed nią uchronić? Jak reagować po wystąpieniu symptomów? Jak długo maleństwo zaraża swoje otoczenie? Poznaj odpowiedzi na najważniejsze pytania.

Przyczyny trzydniówki u dziecka

Trzydniówka u dziecka, znana też jako gorączka trzydniowa, choroba szósta, rumień nagły lub z języka łacińskiego exanthema subitum, jest jednym z najczęściej występujących schorzeń wieku niemowlęcego oraz wczesnodziecięcego.

Wywoływana jest przede wszystkim przez wirus HHV-6, zaliczany do rodziny Herpesviridae. Sporadycznie źródłem zakażenia może również patogen oznaczony symbolem HHV-7, wykazujący niezwykle zbliżone właściwości. Mimo powszechności występowania, oba wirusy zostały odkryte stosunkowo niedawno. Herpeswirusa ludzkiego nr 6 wyizolowano dopiero w 1986 roku, a dwa lata później naukowcy ustalili, że stanowi on przyczynę infekcji nazywanej trzydniówką lub rumieniem, której podłoże wcześniej było nieznane. Natomiast w latach dziewięćdziesiątch udało się potwierdzić, że za część zakażeń może odpowiadać także HHV-7.

HHV-6 występuje w dwóch odmianach. Są to:

• betaherpeswirus „A”,
• betaherpeswirus „B”.

Pierwszy z nich jest rzadszy i stanowi zagrożenie przede wszystkim dla osób dorosłych, z osłabioną odpornością. Drugi natomiast, odpowiadający za klasyczne dziecięce zakażenie pierwotne, występuje w otoczeniu człowieka bardzo często. Wiadomo, że we wczesnym dzieciństwie wirusem HHV-6B zaraża się około 90 procent populacji. W większości przypadków zakażenie przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Jednak u około 20 procent osób wirus ten powoduje rozwój schorzenia znanego jako 3-dniówka, u dziecka objawiającego się przede wszystkim bardzo wysoką gorączką.

HHV-6 przenoszony jest wraz ze śliną osoby zakażonej – drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z wydzieliną. Większość zakażeń przekazywana jest w najbliższym kręgu rodzinnym, zazwyczaj z rodziców na dzieci. Z badań przedstawionych przez Danielle M Zerr (A population-based study of primary human herpesvirus 6 infection) wynika, że źródłem transmisji wirusa HHV-6 bardzo często jest też starsze rodzeństwo – powszechność zakażeń wzrasta bowiem w rodzinach wielodzietnych. Choć nie zdarza się to często, istnieje też możliwość tak zwanych zakażeń okołoporodowych – opuszczając łono matki noworodek może się zarazić niewielką ilością patogenu znajdującego się w śluzie szyjki macicy. Naukowcy podejrzewają też, że w sporadycznych przypadkach wirus trzydniówki jest przenoszony na drodze dziedziczenia, HHV-6 ma bowiem zdolność wbudowywania się w genom ludzki.

Podobne są drogi transmisji wirusa oznaczonego symbolem HHV-7, przy czym w tym przypadku warto podkreślić, iż dodatkowo często przenoszony on jest z mlekiem matki – dlatego stanowi źródło zakażeń niemowląt karmionych piersią.

Objawy trzydniówki u dziecka

Jak wygląda trzydniówka u dziecka, jakie są typowe objawy choroby? Podstawowym symptomem jest nagła i wysoka gorączka, sięgająca nawet 40 stopni Celsjusza. Pojawia się ona bez jakichkolwiek wcześniejszych znaków ostrzegawczych, mimo że okres inkubacji wirusa wynosi do 2 tygodni (przeważnie około 10 dni).

Podwyższona ciepłota ciała utrzymuje się przez 3 do 4 dni (sporadycznie – do 1 tygodnia), po czym organizm zaczyna zwalczać wirusa, trzydniówka jest bowiem schorzeniem samoograniczającym się.

Inne objawy trzydniówki u niemowlaka są w tej fazie choroby sporadyczne, niezbyt nasilone i mało charakterystyczne, a należą do nich:

• delikatny kaszel i nieżyt nosa,
• obrzęk powiek, zapalenie spojówek,
• biegunka, ból brzucha,
• pojawienie się niewielkich wykwitów na podniebieniu (tzw. grudki Nagayamy),
• drażliwość, marudność, zazwyczaj ustępujące po obniżeniu temperatury.

U około 15 proc. chorych dzieci obserwuje się też drgawki gorączkowe, które nie są objawem, lecz natychmiastowym powikłaniem choroby. Prawdopodobieństwo ich wystąpienia rośnie u maluchów obciążonych genetycznie – jest o około 10-20 procent większe, jeśli podobne problemy występowały wcześniej u rodziców lub rodzeństwa. Typowe napady drgawkowe trwają kilka minut i nie zaburzają trwale pracy oraz rozwoju układu nerwowego. W sporadycznych jednak przypadkach drgawki mogą się utrzymywać nawet powyżej 1 godziny, co stanowi realne zagrożenie uszkodzenia mózgu. Należy pamiętać, że o każdym tego typu incydencie należy bezzwłocznie powiadomić lekarza.

Nie istnieją żadne metody zapobiegania chorobie, jaką jest rumień nagły u dzieci. Nie ma więc szczepionki oraz leczenia przyczynowego. W przypadku zakażenia wskazane jest natomiast działanie objawowe.

W przebiegu trzydniowej gorączki u dziecka najskuteczniejszym panaceum są zatem leki służące zbijaniu temperatury, które w większości przypadków wykazują się dużą skutecznością. Co ważne, obniżenie ciepłoty ciała zazwyczaj skutkuje poprawą ogólnego samopoczucia malucha.

Pamiętać jedynie trzeba, że w przypadku małych dzieci paleta dopuszczalnych substancji czynnych jest ograniczona i należy stosować jedynie te, które są przeznaczone dla najmłodszych pacjentów. Zastosowania w przypadku tej choroby nie mają antybiotyki, na żadnym jej etapie nie ma bowiem ryzyka nadkażeń bakteryjnych.

Wysypka po trzydniówce

Gorączka, która stanowi podstawowy i zazwyczaj jedyny objaw choroby, jednocześnie jest symptomem mało charakterystycznym, który sam w sobie nie zawsze pozwala skutecznie odróżnić trzydniówkę od innych infekcji wirusowych i bakteryjnych typowymi dla okresu dziecięcego. Dlatego tak ważnym kryterium diagnostycznym są objawy, które manifestują się już po zakończeniu fazy właściwej choroby i mają postać wykwitów skórnych.

Wysypka u dziecka po trzydniówce pojawia się niemal natychmiast po ustaniu gorączkowania, a więc czwartego-piątego dnia od wystąpienia pierwszych objawów zakażenia. Jak wygląda wysypka po trzydniówce? Wypryski są:

• bladoróżowe, coraz mniej wyraziste w miarę upływu czasu;
• wypukłe, niewielkie, drobnoplamiste-grudkowe;
• czasowo zanikające po silnym uciśnięciu.

Ze szczególnym nasileniem objawy te są widoczne na twarzy, szyi i tułowiu, rzadziej natomiast i z mniejszą intensywnością uwidoczniają się na kończynach górnych oraz dolnych. Ile trwa wysypka po trzydniówce? Podobnie, jak gorączka, wypryski utrzymują się około trzech dni, niekiedy nawet krócej, po czym zaczynają samoistnie zanikać. Nie pozostawiają po sobie żadnych śladów, przebarwień i blizn, nie jest też obserwowane nadmierne rogowacenie i łuszczenie się skóry.

Czy wysypka po trzydniówce swędzi lub boli? Nie, wykwity nie powodują jakichkolwiek uciążliwości dla dziecka, w tej fazie dziecko czuje się już znacznie lepiej, nie jest rozdrażnione ani marudne.

Trzydniówka – jak długo dziecko zaraża?

Jak długo dziecko zaraża trzydniówką? Mimo zaawansowanych badań, kwestia ta nie została do dziś dokładnie określona. Panuje przeświadczenie, że dziecko przechodzące zakażenie przestaje stanowić źródło niebezpieczeństwa dla swojego otoczenia w momencie, gdy ustaje gorączka i występuje wysypka.

Należy jednak pamiętać, że zakażenie człowieka herpeswirusem typu 6 ma charakter przetrwały. Po zakończeniu choroby patogen ten bezobjawowo pozostaje w organizmie do końca życia, a jego kolejne reaktywacje stanowią nawracające zagrożenie dla osób postronnych, głównie małych dzieci.

Ślady obecności herpeswirusa typu 6 widoczne są przez kilkadziesiąt lat w narządach wewnętrznych, skórze, komórkach ośrodkowego układu nerwowego, śródnabłonku, limfocytach. Właśnie dlatego tak wiele maluchów zaraża się od swoich rodziców lub starszego rodzeństwa, a wiec osób, które chorobę przeszły wiele lat wcześniej, w swoim dzieciństwie.

Wiadomo też, że zdolność do zakażania występuje niemal od razu po wniknięciu wirusa do organizmu. Dlatego dziecko może zarażać już na kilkanaście dni przed wystąpieniem objawów, a więc nawet we wczesnej fazie inkubacji HHV-6 w organizmie.

Prawdopodobnie największą siłę rażenia patogen ten wykazuje między piątym a dziesiątym dniem po przedostaniu się do ustroju nosiciela, a więc tuż przed pojawieniem się ewentualnych symptomów. Jeśli rodzice mają zatem świadomość, że maluch miał kontakt z wirusem, profilaktycznie powinni ograniczyć do możliwego minimum jego styczność z innymi dziećmi. Nawet jeśli zakażenie jest praktycznie nieuchronne, należy unikać tworzenia lokalnych ognisk o charakterze epidemicznym (na przykład w żłobku).

Trzydniówka u dzieci w różnym wieku

Trzydniówkę przechodzą dzieci w różnym wieku, jednak aż 95 proc. przypadków skumulowanych jest w przedziale czasowym od 6. do 36. miesiąca życia. Szczytowy okres zachorowań przypada na wiek od 9 do 21 miesięcy, chorują więc głównie starsze niemowlęta oraz maluchy niespełna dwuletnie.

Trzydniówka u niemowlaka mniej niż półrocznego praktycznie nie występuje, co ma bezpośredni związek z nabywaniem od matki (przez łożysko w okresie ciąży) swoistych przeciwciał zabezpieczających przed HHV-6. W późniejszym jednak okresie, po naturalnym wygaśnięciu „matczynej” ochrony i ze względu na wszechobecność wirusa w otaczającym środowisku, zakażenia trudno jest uniknąć – trzydniówka u rocznego dziecka, podobnie jak u dwulatka, jest chorobą niemal powszechną. Dlatego w wieku starszym, od 3 lat wzwyż, ilość zachorowań w populacji spada, a trzydniówka u pięciolatka i u dzieci starszych stanowi prawdziwą rzadkość – związane jest to z naturalnymi mechanizmami nabywania odporności.

Nie wykazano istotnych różnic, jeśli chodzi o przebieg choroby u maluchów w różnym wieku, poza dwoma wyjątkami. Może ona stanowić większe zagrożenie u dzieci w wieku powyżej 5 lat, jeśli obciążone są zaburzeniami odporności typu komórkowego lub przeszły przeszczep szpiku kostnego albo jednego z narządów wewnętrznych. Istnieje wówczas znaczne ryzyko powikłań takich, jak:

• zapalenie mózgu,
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• zapalenie płuc,
• zahamowanie aktywności (supresja) szpiku.

Ryzyko bardzo ciężkiego przebiegu, z gorączką powyżej 40 stopni występuje też, jeśli do infekcji – mimo działania matczynych przeciwciał – dojdzie u noworodka, w pierwszych tygodniach życia.

W naturalny sposób wysoka gorączka rodzi duże zaniepokojenie także u rodziców kilkumiesięcznych niemowląt, tym bardziej, że ze względu na brak możliwości komunikacji z małym pacjentem, sprawia ona większą trudność diagnostyczną. Jednak trzydniówka w rocznego dziecka czy dwulatka nie jest uznawana za niebezpieczną.

Trzydniówka – ile razy można przechodzić?

Czy trzydniówka może się powtórzyć? Ile razy dziecko może mieć trzydniówkę? Odpowiedź na tak postawione pytania jest złożona. Przejście choroby lub bezobjawowego zakażenia w dzieciństwie powoduje nabycie trwałej odporności, praktycznie do końca życia. Należy jednak podkreślić, że układ immunologiczny wykształca skuteczną ochronę nie przeciw konkretnemu schorzeniu, lecz przeciw wywołującemu je wirusowi. W przypadku zachorowań na exanthema subitum w około 90 proc. przypadków jest to HHV-6 w odmianie betaherpeswirus B. Po przebyciu zakażenia człowiek nigdy więcej na wywołaną przez ten patogen trzydniówkę nie zapadnie, a ewentualne wyjątki stanowią niezbadane przez naukę odstępstwa od normy. Nie znaczy to jednak, że rumień nagły jest chorobą, na którą każdy zapada tylko jeden raz w życiu. Choć takie sytuacje należą do rzadkości, możliwe jednak jest zachorowanie na tę samą infekcję, ale wywołaną przez nieco inny wirus, a więc:

• HHV- 6 typ A,
• HHV-7.

Teoretycznie więc w cyklu całego życia na trzydniówkę można zachorować trzykrotnie, a w bardzo wyjątkowych przypadkach nawet częściej, jeśli w grę wchodzi poważne zaburzenie sprawności układu immunologicznego lub nietypowe zakażenie powodujące te same objawy, ale powodowane jeszcze innym wirusem, aniżeli wyżej wymienione.

Bibliografia:

• Jolanta Popielska, Magdalena Marczyńska, Wysypki plamisto-grudkowe w infekcjach wirusowych, Pediatria po Dyplomie, 2016 01.
• Piotr Czupryna, Joanna Zajkowska, Limbiczne zapalenie mózgu wywołane przez wirusa HHV-6, Neurologia po Dyplomie 2014 02.
• K Yamanishi i inni, Identification of human herpesvirus-6 as a causal agent for exanthem subitum, Lancet 1988 May 14;1(8594).
• Danielle M Zerr i inni, A population-based study of primary human herpesvirus 6 infection, N Engl J Med. 2005 Feb 24;352(8).
• Krystyna Gontko – Romanowska, Ocena postępowania ratunkowego w drgawkach gorączkowych u dzieci na etapie przedszpitalnym i wczesnoszpitalnym, Rozprawa doktorska, Zakład Medycyny Ratunkowej, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2015.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Przeziębienie to jedna z najpowszechniejszych przypadłości, z jaką borykają się pacjenci w każdym wieku. Najczęściej jednak dotyka ona dzieci, mniej jeszcze odporne na infekcje. Jak rozpoznać przeziębienie i jak z nim walczyć?

Przyczyny przeziębienia u dziecka

Infekcje najczęściej występujące u dzieci to różnego rodzaju zakażenia górnych dróg oddechowych. Jedną z nich jest przeziębienie, u niektórych dzieci występujące nawet kilkanaście razy w roku.

Największą zachorowalność odnotowuje się w sezonie jesienno-zimowym, a przyczyniają się do tego:

• niskie lub zmienne temperatury powietrza,
• niekorzystne warunki atmosferyczne,
• niska podaż witamin, minerałów i innych dobroczynnych mikroelementów, w które bogate są warzywa i owoce w większej ilości spożywane latem.

Na obniżenie odporności i występowanie przeziębienia u dzieci mogą wpływać również:

• zmęczenie,
• niedobory snu,
• uboga dieta,
• kontakt z zarażonymi dziećmi (np. w przedszkolu lub szkole).

Bezpośrednią przyczyną przeziębienia są wirusy, po kontakcie z którymi w organizmie rozpoczyna się proces chorobotwórczy. Do zakażenia może dojść drogą kropelkową, kiedy kropelki śliny lub innej wydzieliny dróg oddechowych osoby chorej trafiają do błony śluzowej dróg oddechowych osoby zdrowej, lub poprzez kontakt z zainfekowanymi przedmiotami (niektóre wirusy mają zdolność przeżywania w środowisku zewnętrznym nawet przez kilka godzin).

Objawy przeziębienia u dziecka

Zaobserwowanie pierwszych objawów przeziębienia u dziecka niekiedy budzi wątpliwości rodziców, czy to nie poważniejszy stan, np. grypa. Rzeczywiście oznaki przeziębienia i symptomy grypy są podobne, jednak inaczej się rozwijają i mają inne natężenie.

Jakie są objawy przeziębienia?

• Przed rozwinięciem się infekcji i wystąpieniem innych objawów niekiedy pojawia się niska gorączka lub stan podgorączkowy, inaczej niż przy grypie, która rozpoczyna się wysoką gorączką, u niektórych dzieci dochodzącą nawet do 40⁰C.
• Katar – przeważnie wodnisty i bezbarwny, któremu towarzyszy niekiedy wzmożone kichanie pełniące funkcję oczyszczającą.
• Ból gardła lub chrypka. Często na początku pojawia się zaczerwienienie i delikatne „drapanie w gardle”, które później przekształca się w ból i utrudnione przełykanie.
• Ból głowy, osłabienie, uczucie rozbicia – mniejsze jednak niż w przypadku grypy. Dzieci w przebiegu przeziębienia przeważnie są w stanie normalnie funkcjonować, jednak mogą potrzebować więcej snu i wypoczynku.

Przebieg przeziębienia inny jest niż przebieg grypy – objawy występują w nim wolniej i z mniejszym natężeniem, a ogólnie samopoczucie nie jest aż tak pogorszone. W trakcie przeziębienia wyróżnia się zwykle trzy etapy różniące się występującymi objawami.

W pierwszym pojawia się katar, ból gardła i gorączka lub stan podgorączkowy, w drugim – produkowana wydzielina ulega zagęszczeniu, co prowadzi do utrudnionego oddychania i odkrztuszania. Trzeci etap to nadkażenie bakteryjne dróg oddechowych, które występuje tylko w niektórych, najcięższych przypadkach.

Co na przeziębienie u dziecka?

Jak zwalczyć przeziębienie rozwijające się w organizmie małego pacjenta? Ponieważ ma ono podłoże wirusowe, z reguły stosuje się na nie wyłącznie leczenie objawowe. Zatem co podawać, kiedy wystąpią objawy przeziębienia u dziecka?

Przy pogorszeniu ogólnego samopoczucia, bólu głowy i podwyższonej temperaturze warto zastosować leki o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Substancjami zalecanymi do stosowania u dzieci i młodzieży są przede wszystkim paracetamol i ibuprofen, który w dodatku działa przeciwzapalnie. Łagodzą one dokuczliwe objawy, wspierając organizm w walce z infekcją.

Co na przeziębienie dla dziecka, u którego pojawiły się również katar, kaszel i ból gardła? Przy kaszlu mokrym podawać wówczas preparatu rozrzedzające wydzielinę z dróg oddechowych, ułatwiających odkrztuszanie i swobodne oddychanie. Na ból gardła u najmłodszych dzieci najlepiej jest stosować preparatu w formie aerozolu, starszym natomiast można podawać też tabletki do ssania lub płyny do płukania gardła. Na katar natomiast przeważnie podaje się preparaty obkurczające błonę śluzową nosa, najczęściej w postaci kropli, spray’u czy aerozolu do nosa.

Leczenie warto wspierać też domowymi sposobami, takimi jak:

• wietrzenie pomieszczeń celem oczyszczania powietrza z wirusów i drobnoustrojów,
• pozostawanie w domu, spokojny sen i wypoczynek,
• dieta bogata w witaminy (szczególnie witaminę C wspierającą układ odpornościowy),
• nawadnianie organizmu, który w okresie infekcji szczególnie narażony jest na utratę wody – do nawadniania warto stosować substancje bogate w dobroczynne witaminy i minerały wspierające układ immunologiczny.

Warto jednak pamiętać, że w przypadku nasilonych objawów czy znacznego pogorszenia ogólnego samopoczucia trzeba skonsultować się z lekarzem.

Ile trwa przeziębienie u dziecka?

To, jak długo trwa przeziębienie u dziecka, zależy przede wszystkim od natężenia infekcji oraz występujących podczas niej objawów. Cięższy przebieg wiąże się z trwającą dłużej rekonwalescencją, przy lżejszym natomiast objawy ustępują zwykle już po kilku dniach.

Dolegliwości związane z przeziębieniem pojawiają się stopniowo, a okres najbardziej nasilonych objawów trwa przeważnie dwie lub trzy doby. Po tym czasie objawy zaczynają ustępować, a samopoczucie poprawia się z dnia na dzień.

Osoba dorosła może zarażać wirusem jeszcze przez 5 dni po ustąpieniu objawów, dziecko natomiast – nawet 10 dni lub więcej. Dlatego ważne jest, by dziecko, jeszcze na kilka dni po „wyzdrowieniu” pozostało w domu.

Po pierwsze – uniemożliwi to dalsze rozsiewanie wirusa i zarażanie nim innych dzieci w przedszkolu lub szkole, po drugie – ułatwi organizmowi pełen powrót do dobrej kondycji, bez narażania go na kontakt z kolejnymi zarazkami.

Oprócz natężenia objawów długość rekonwalescencji warunkuje też zastosowane leczenie, dlatego w cięższych przypadkach warto poradzić się lekarza, jakie postępowanie należy wdrożyć, aby skrócić okres zdrowienia.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• A. Nowicka-Zuchowska, A. Zuchowski, Leczenie przeziębienia i grypy u dzieci, w: Lek w Polsce VOL 29 NR 11/12’19 (342/343) https://www.depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/17817/Leczenie%20przezi%C4%99bienia%20i%20grypy%20u%20dzieci.pdf?sequence=1&isAllowed=y [11.09.2021]
• Porady lekarza rodzinnego. Grypa i przeziębienie, wyd. Literat, 2012

Jak prawidłowo zmierzyć temperaturę ciała w ustach? Jakiego termometru powinno się użyć? Jakie błędy można popełnić w czasie mierzenia ciepłoty ciała w jamie ustnej? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w artykule.

Mierzenie temperatury ciała wydaje się prostą czynnością. Większość osób powie, że wystarczy włożyć termometr pod pachę, do ust lub odbytu i sprawdzić, czy ciepłota ciała przekracza 36,6 stopni Celsjusza, gdyż taka wartość uznawana jest za prawidłową. Jeśli temperatura ciała nieznacznie przekracza normę, oznacza to stan gorączkowy, zaś wartości powyżej 38 st. Celsjusza uznaje się za gorączkę. Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że poprawność pomiaru jest uzależniona od użytego termometru oraz miejsca mierzenia ciepłoty ciała.

Termometry zasadniczo dzieli się na cieczowe oraz elektroniczne. Cieczowe można podzielić na galowe oraz rtęciowe, przy czym te drugie zostały wycofane ze sprzedaży. Wśród termometrów elektronicznych wyróżnia się:

• stykowe,
• dotykowe z czujnikiem podczerwieni,
• bezdotykowe na podczerwień.

Termometry bezdotykowe służą do pomiaru temperatury na czole, a dotykowymi na podczerwień mierzy się temperaturę w uchu. Pozostałe termometry dają użytkownikom możliwość wyboru miejsca pomiaru – może to być jama ustna, dół pachowy lub odbyt.

Prawidłowa temperatura w ustach

Do mierzenia temperatury w ustach przeznaczone są termometry cieczowe lub proste termometry stykowe. Warto wiedzieć, że w zależności od miejsca pomiaru nieznacznie zmieniają się wartości temperatury uznawane za prawidłowe. Prawidłowa temperatura mierzona w ustach wynosi od 35,5 do 37,5 stopni Celsjusza (w przypadku pomiaru w dole pachowym jest to wartość od 34,7 do 37,3 st. Celsjusza, zaś w odbycie norma wynosi od 36,6 do 37,9 °C). Zgodnie z powyższym, jeśli temperatura ciała mierzona w ustach wynosi 37,6 stopni Celsjusza lub więcej, należy zażyć środek przeciwgorączkowy lub skontaktować się z lekarzem.

Warto wiedzieć, pomiar temperatury w ustach u małych dzieci, zwłaszcza ruchliwych, może nie być miarodajny. Zgodnie z artykułem „Gorączka u dzieci – rekomendacje postępowania w praktyce lekarza POZ – Kompas Gorączka”, pomiar u ustach nie nadaje się do stosowania u dzieci poniżej 5 roku życia i niewspółpracujących. Gdzie najlepiej mierzyć temperaturę dziecku? Zaleca się, by u noworodków dokonywać pomiaru ciepłoty ciała pod pachą za pomocą termometru elektronicznego lub ciekłokrystalicznego. U niemowląt powyżej 6 miesiąca życia dodatkowo można mierzyć temperaturę w uchu termometrem na podczerwień, a także w obycie za pomocą termometru elektronicznego, niemniej pomiar ten nie należy do przyjaznych. Zaś u dzieci powyżej 5 lat, można mierzyć ciepłotę ciała zarówno w uchu, jak i w ustach [Doniec i wsp.].

Jak mierzyć prawidłowo temperaturę w ustach?

W związku z powyższym, u starszych dzieci (powyżej 5 lat) oraz u osób dorosłych można mierzyć temperaturę w ustach. Jak zrobić to prawidłowo, aby uniknąć ewentualnych błędów?

Wystarczy włożyć zdezynfekowany termometr do ust, a właściwie pod język, jak najbliżej tzw. kieszonki ciepła, czyli po prawej lub lewej stronie nasady języka. W czasie pomiaru końcówka termometru powinna cały czas stykać się z tkanką pod językiem, a usta powinny być zamknięte (należy oddychać przez nos).

Warto wiedzieć, że temperatura w jamie ustnej może być uzależniona od wypitych wcześniej napojów lub zjedzonych pokarmów. Dlatego przed mierzeniem ciepłoty ciała w jamie ustnej należy odczekać co najmniej 15 minut po jedzeniu lub piciu.

Ile czasu mierzyć temperaturę w ustach?

Czas mierzenia temperatury w jamie ustnej także jest uzależniony od używanego sprzętu. W przypadku termometru elektronicznego stykowego pomiar powinien wynosić około jednej minuty. Warto pamiętać, że wiele termometrów elektronicznych daje sygnał dźwiękowy po zakończeniu pomiaru.

Zalety i wady mierzenia temperatury w ustach

Podsumowując, używając termometrów cieczowych lub stykowych, istnieje możliwość wyboru miejsca pomiaru ciepłoty ciała. Mierzenie temperatury w jamie ustnej ma swoje wady oraz zalety. Plusem pomiaru w ustach jest niewątpliwie wygoda. Do minusów natomiast należy zaliczyć fakt, że na wartość temperatury mierzonej w ustach wpływają gorące i zimne napoje oraz oddychanie przez usta. Taka metoda pomiaru nie jest wskazana u ruchliwych i płaczących dzieci (poniżej 5 roku życia). Należy bowiem pamiętać, że termometr powinien być dokładnie przyłożony do kieszonki ciepła pod językiem, aby dokonał prawidłowego pomiaru.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• Strzelczyk F.: Metody i przyrządy w pomiarach cieplno-energetycznych, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Skrypt dla Szkół Wyższych, Łódź 1993.
• Dominika Rogala, System do bezkontaktowego pomiaru temperatury ciała człowieka, Praca dyplomowa – magisterska, Warszawa 2014.
• Doniec Z, Jackowska T, Sybilski A, Woroń J, Mastalerz-Migas A. Gorączka u dzieci – rekomendacje postępowania w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej – KOMPAS GORĄCZKA. Fam Med Prim Care Rev 2021; 23(1).
• Burakowki T., Giziński T., Sala A., Podczerwień i jej zastosowanie, Warszawa 1963.
• Anna Majda , Pomiar temperatury ciała, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/160118/majda_pomiar_temperatury_ciala_2001.pdf?sequence=1&isAllowed=y [dostęp 08.01.2022 r.]

Ból gardła u dziecka zazwyczaj jest objawem stanu zapalnego o podłożu wirusowym. Sprawdź, jak objawia się zapalenie gardła u dzieci i co można stosować, aby złagodzić dokuczliwe objawy.

Przyczyny ból gardła

Ból gardła to jedna z najczęstszych przyczyn wizyt pacjentów u lekarzy pierwszego kontaktu. Każdego roku 1 proc. światowej populacji zgłasza się do lekarza POZ z powodu tej dolegliwości, z czego większość stanowią dzieci [Gowin, Horst-Sikorska]. Ze względu na częstość występowania, ból gardła u dziecka jest nie tylko poważnym problemem pediatrycznym, ale także socjoekonomicznym.

Najczęstszą przyczyną dolegliwości bólowych ze strony gardła w populacji dziecięcej jest stan zapalny błony śluzowej. Zapalenie gardła u dziecka w większości przypadków ma podłoże wirusowe. Szacuje się, że za 70-80 proc. zachorowań odpowiadają wirusy (najczęściej rynowirusy lub adenowirusy).

Objawy zapalenia gardła u dziecka

Wirusowe zapalenie gardła objawia się przede wszystkim bólem gardła przy przełykaniu. U dziecka mogą także występować takie objawy, jak:

• złe samopoczucie,
• podwyższenie temperatury ciała,
• brak apetytu,
• katar,
• chrypa,
• suchość i pieczenie w gardle,
• suchy kaszel.

W badaniu wziernikowym choroba manifestuje się poprzez obrzęk i zaczerwienienie błony śluzowej gardła. U dziecka mogą występować także niewielkie pęcherzyki lub owrzodzenia na języku. Błona śluzowa może być ponadto pokryta śluzową wydzieliną.

Co na ból gardła u dziecka?

Zapalenie gardła o podłożu wirusowym wymaga jedynie leczenia objawowego, którego celem jest złagodzenie odczuwanych dolegliwości. Co na ból gardła u dziecka znajduje zastosowanie? Co podać dziecku, aby skutecznie i zarazem bezpiecznie zniwelować objawy? Zastosowanie znajdują przede wszystkim leki przeciwbólowe oraz przeciwgorączkowe, zawierające ibuprofen lub paracetamol. W leczeniu zapalenia gardła stosuje się także leki miejscowe o działaniu antyseptycznym, znieczulającym i przeciwzapalnym w formie aerozolu, płynu do płukania lub tabletek do ssania (te ostatnie podaje się dzieciom powyżej 4-6 lat).

Co bardzo istotne, dzieciom należy podawać preparaty medyczne specjalnie dla nich przeznaczone i dostosowane do wieku. Przed użyciem ogólnodostępnych leków na gardło dla dzieci najlepiej zasięgnąć opinii lekarza lub farmaceuty. Ponadto należy pamiętać, że jeśli objawy chorobowe nie będą ustępować w ciągu kilku dni lub co gorsza, będą się nasilać, należy niezwłocznie zgłosić się z dzieckiem do lekarza.

Domowe sposoby na ból gardła u dziecka

Dodatkowo, leczenie farmakologiczne można wspomóc, sięgając po domowe sposoby na ból gardła u dziecka. Jakie? Po pierwsze, należy zadbać o nawilżenie błon śluzowych, podając dziecku odpowiednią ilość płynów. Niezbędne będzie także utrzymywanie prawidłowej wilgotności powietrza w pomieszczeniu. Można to zrobić za pomocą nawilżacza powietrza. Skutecznym sposobem na zwiększenie wilgotności w silnie nagrzanym i suchym pomieszczeniu jest powieszenie na kaloryferze mokrego ręcznika lub pojemnika z wodą.

Domowym sposobem na chore gardło są także inhalacje, które można przeprowadzić z użyciem nebulizatora i roztworu soli fizjologicznej. Stosuje się także ziołowe płukanki na gardło, jednakże należy pamiętać, że są one przeznaczone dla dzieci powyżej 6. roku życia.

Do sporządzenia płukanki warto wykorzystać zioła, zawierające śluzy, które działają osłaniająco na gardło. Do takich ziół zaliczają się między inny kwiaty lipy (Tiliae flos). Inną rośliną zielną bogatą w śluzy jest prawoślaz lekarski (Althaea L.). Co istotne, wymienione zioła można podawać dzieciom. Warto przy tym pamiętać, że nie wszystkie surowce zielarskie będą bezpiecznie w stosowaniu u najmłodszych.

W stanach zapalnych górnych dróg oddechowych, szczególnie przebiegających z kaszlem, można stosować także miód. Podawanie 1 łyżki miodu wieczorem przed snem pomoże złagodzić dolegliwości bólowe oraz zmniejszy nasilenie kaszlu. Należy jednak pamiętać, by nie podawać miodu niemowlętom.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• https://podyplomie.pl/system/products/sample_pdfs/000/007/457/original/choroby_laryngologiczne_u_dzieci.pdf [dostęp 28.10.2021 r.]
• Rafał Zieliński, Anna Zakrzewska, Ostre infekcje górnych dróg oddechowych u dzieci – podział morfologiczny, diagnostyka i terapia, Forum Medycyny Rodzinnej 2010, tom 4, nr 5, 366–371.
• Ewelina Gowin, Wanda Horst-Sikorska, Leczenie zapalenia gardła bez antybiotyku – czy to możliwe? Farmacja współczesna 2012; 5.
• Maciej Rygalski, Edward Zawisza, Sprawdzone metody leczenia bólu gardła, Lek w Polsce, vol. 25 NR 8’15 (291).
• Gerard Nowak, Joanna Nawrot, Surowce roślinne i związki naturalne stosowane w chorobach układu oddechowego, Herba Polonica Vol. 55 No 4 2009.
• Ernest Kuchar, Monika Karlikowska-Skwarnik, Leczenie ostrych stanów zapalnych gardła, Zakażenia XXI wieku 2018;1(4):175–182.

Ból zęba u dziecka może mieć różne przyczyny. Sprawdź, co może stać za dolegliwościami bólowymi w jamie ustnej maluszka, a także w jaki sposób można sobie z nimi poradzić. Dowiedz się, kiedy sięgnąć po lek przeciwbólowy, a kiedy wystarczą domowe sposoby na ból zęba.

Przyczyny bólu zębów u dzieci

Ból zęba uchodzi za jeden z najsilniejszych bólów fizycznych, jakich może doświadczyć człowiek. Jeśli pojawia się u dziecka, wywołuje niepokój rodziców. Ból jest także uciążliwy dla samego maluszka, który jest zdezorientowany i przerażony tym, co się dzieje.

Jakie mogą być przyczyny bólu zębów u dzieci? Jedną z najczęstszych jest próchnica. U dziecka choroba postępuje bardzo szybko i może powodować silny ból. Głównym czynnikiem odpowiedzialnym za jej rozwój są bakterie, które podczas rozkładania cukrów obecnych pokarmie, wytwarzają niszczące szkliwo kwasy. Choroba atakuje zarówno zęby mleczne, jak i uzębienie stałe.

Ból zęba u 4-latka, który posiada już wszystkie zęby mleczne, najczęściej jest spowodowany postępującą próchnicą. Należy jednak zaznaczyć, że na próchnicę narażone są już dzieci w wieku niemowlęcym. W tej grupie wiekowej diagnozowana jest tzw. próchnica butelkowa lub smoczkowa. Pierwszy rodzaj jest zazwyczaj spowodowany zasypianiem dziecka z butelką lub karmieniem piersią do snu, co uniemożliwia umycie ząbków lub wałów dziąsłowych przed snem. Drugi rodzaj próchnicy dzieci nabywają od rodziców. Do zakażenia bakteriami próchnicotwórczymi dochodzi zwykle poprzez oblizywanie smoczka przez rodzica przed podaniem go dziecku.

Innym źródłem dolegliwości bólowych może być zapalenie dziąseł u dziecka. Za rozwój choroby odpowiedzialne jest nagromadzenie płytki nazębnej. Osad nazębny składający się z resztek pożywienia i substancji mineralnych może bowiem zaatakować nie tylko zęby, ale także tkanki je otaczające i skutkować stanem zapalnym dziąseł. Zapalenie dziąseł, poza bólem, charakteryzuje się takimi objawami jak:

• krwawienie,
• obrzęk,
• zaczerwienienie,
• rozpulchnienie dziąseł,
• nadwrażliwość na ciepło i zimno,
• nieprzyjemny zapach z ust,
• nadmierne odkładania się kamienia nazębnego.

Stan zapalny dziąseł może wystąpić już w okresie niemowlęcym. Ryzyko zachorowania jest jednak najwyższe u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Należy pamiętać, że ból dziąseł może być również spowodowany zapaleniem jamy ustnej o etiologii bakteryjnej lub grzybiczej. Na dziąsłach oraz błonach śluzowych jamy ustnej widoczne są wtedy afty lub charakterystyczne białe “drzewkowate” naloty.

Ból zęba u dziecka w nocy

Lista możliwych przyczyn dolegliwości bólowych w jamie ustnej dziecka jest znacznie dłuższa. W procesie diagnostycznym warto zwrócić uwagę na charakter bólu, jego częstotliwość oraz okoliczności, w których się pojawia. Ból „zęba” u dziecka w nocy może być spowodowany ząbkowaniem, czyli wyrzynaniem się zębów mlecznych. Poza bólem i problemami ze snem u dzieci obserwuje się też inne objawy ząbkowania, takie jak:

• gorączka,
• płaczliwość,
• wzmożone wydzielanie śliny,
• obrzęk dziąseł,
• biegunki.

Dolegliwości związane z wyrzynaniem się zębów mlecznych zwykle pojawiają się już u 3-4 miesięcznych dzieci, czyli jeszcze przed pojawieniem się pierwszych mleczaków w jamie ustnej. Z badań epidemiologicznych wynika, że pierwsze zęby przebijają się przez dziąsło między 5. a 8. miesiącem życia [Olczak-Kowalczyk, Boguszewska-Gutenbaum, Janicha, Truska-Szybka].

Proces ząbkowania trwa średnio do trzeciego roku życia dziecka. Co istotne, ból zęba u 3 latka może być nasilony, gdyż w ostatniej fazie ząbkowania wyrzynają się zęby trzonowe, które wywołują najwięcej dokuczliwych objawów.

Lek na ból zęba u dziecka

Co na ból zęba u dziecka warto zastosować? Wszystko zależy od przyczyny dolegliwości oraz objawów towarzyszących. W przypadku bólu zęba i gorączki u dziecka ząbkującego, można zastosować lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy w syropie dostosowany do wieku maluszka. Większość tego typu preparatów zawiera ibuprofen lub paracetamol. Co bardzo ważne, zarówno paracetamol, jak i ibuprofen na ból zęba należy podawać zgodnie z zaleceniami producenta zawartymi w ulotce lub wskazaniem lekarza.

Jeśli jednak temperatura ciała dziecka przekracza 38 stopni Celsjusza i utrzymuje się przez 48 godzin, należy skontaktować się z lekarzem. W przypadku bólu bez gorączki można zaś zastosować żel o miejscowym działaniu znieczulającym. Tego typu preparaty zawierają uśmierzającą ból lidokainę lub substancje ziołowe o działaniu przeciwzapalnym i odkażającym.

W przypadku bólu zęba mlecznego u dziecka starszego, posiadającego już uzębienie, lek z ibuprofenem można podawać doraźnie, by złagodzić dolegliwości bólowe, ale niezbędna będzie wizyta u stomatologa. Dotyczy to także dolegliwości bólowych u dzieci z uzębieniem stałym. Źródłem bólu może być próchnica, która wymaga leczenia stomatologicznego. Leki przeciwbólowe nie mogą zastąpić wizyty u dentysty. Będą jednak pomocne w uśmierzeniu bólu w czasie oczekiwania na wizytę.

Domowe sposoby na ból zęba u dziecka

Przed podaniem leku, warto wypróbować domowych sposobów na ból zęba u dziecka. Jedną z metod uśmierzających dokuczliwe objawy ząbkowania jest podanie dziecku specjalnego gryzka. Świetnie sprawdzają się drewniane lub żelowe gryzaki wcześniej schłodzone w lodówce. Maluszkowi pomoże także masaż dziąseł, który można wykonać palcem lub silikonową szczoteczką zakładaną na palec. Masaż można także wykonać gazikiem nasączonym w naparze z ziół o działaniu przeciwbólowym i odkażającym. Zwolennicy medycyny naturalnej zalecają szałwię oraz rumianek na ból zęba. Jednakże przed zastosowaniu ziołowego naparu u dziecka warto skonsultować się z lekarzem.

Co więcej, w trakcie bolesnego ząbkowania, kiedy dziecko odmawia jedzenia, zalecane jest karmienie pokarmem o półpłynnej konsystencji i niższej temperaturze. W przypadku dzieci karmionych piersią, wskazane jest częstsze przystawianie do piersi, zaś karmionych mlekiem modyfikowanym – podawanie dodatkowych porcji wody.

Konsultacja merytoryczna: Lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• Anna Stodolak, Aleksander Fuglewicz, Zapobieganie próchnicy zębów u dzieci i młodzieży oraz promocja zdrowia jamy ustnej – rola pracowników służby zdrowia, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2014, Tom 20, Nr 1, 76–81.
• Karolina Kuśmierz, Marcin Węgrzyniak, Anna Pawłowska, Klaudia Czerwonka, Konrad Małkiewicz, Występowanie próchnicy zębów u dzieci w wieku 3, 6 i 12 lat, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2016, Tom 22, Nr 3, 190–193.
• Beata Pawka, Piotr Dreher, Jolanta Herda, Igor Szwiec, Monika Krasicka, Próchnica zębów u dzieci problemem społecznym, Probl Hig Epidemiol 2010, 91(1): 5-7.
• Olczak-Kowalczyk D., Boguszewska-Gutenbaum H., Janicha J., Truska-Szybka A., Wybrane zagadnienia związane z wyrzynaniem zębów mlecznych, Nowa Stomatologia 2/2011, s. 73-76.

Wirus RSV to jedna z najczęstszych przyczyn zapalenia oskrzelików i płuc u małych dzieci. Czy jest groźny? Jakie daje objawy i jak go leczyć?

Czym jest wirus RSV?

Zakażenia dolnych dróg oddechowych to jedne z najpowszechniej występujących u dzieci chorób i przyczyn wizyt u pediatry. Większość z nich wywoływana jest aktywnością różnego rodzaju wirusów, choć zdarzają się też zakażenia o podłożu bakteryjnym. Jeśli chodzi o wirusy, do atakujących najczęściej należy wirus RSV. Co to jest? Czy jest zaraźliwy? Jest to wirus zaliczany do grupy pneumowirusów, przenoszony drogą kropelkową, czyli przy bezpośrednim kontakcie z osobą zakażoną lub z zanieczyszczonymi przedmiotami. Źródłem zakażenia dla małych dzieci są przeważnie członkowie rodziny lub rówieśnicy, np. z grupy przedszkolnej.

Wirus RSV rozprzestrzenia się z górnych do dolnych dróg oddechowych, wywołując różne schorzenia. Co to za choroby? Są to stany zapalne umiejscowione przede wszystkim w oskrzelikach. Cechą charakterystyczną dla wirusa RSV jest sezonowość, a w Polsce sezon ten to aż pół roku – od października do kwietnia. Najczęściej jest on diagnozowany u niemowląt i małych dzieci do 2 roku życia.

Objawy wirusa RSV u dziecka

Zakażenie wirusem RSV z reguły rozpoznaje się na podstawie obrazu klinicznego pacjenta, jego wieku oraz okresu, w którym infekcja się rozwinęła. Celem potwierdzenia diagnozy można wykonać wymaz z nosa i gardła, wykrywający antygen RSV lub materiał genetyczny wirusa (RSV RNA metodą PCR). Trzecią możliwością jest badanie krwi na obecność przeciwciał w klasie IgA, IgM i IgG. Czasami wykonuje się dodatkowo RTG klatki piersiowej celem różnicowania z zapaleniem płuc.

Objawy wirusa RSV u dziecka przypominają objawy przeziębienia, przy czym najistotniejszym z nich jest kaszel. Oprócz kaszlu występują:

• pogorszenie ogólnego samopoczucia,
• gorączka,
• nieżyt nosa,
• utrudnione oddychanie,
• duszność,
• bezdechy,
• przyspieszony oddech,
• świszczący oddech,
• problemy z karmieniem.

Objawy wirusa RSV u dzieci w dużej mierze zależą od ich wieku. Najbardziej nasilone są zwykle u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia, natomiast najlżejszy przebieg zakażenia obserwuje się u dzieci starszych, u których niekiedy kończy się ono na zwykłym katarze.

Objawem RSV czasami mogą też być zmiany skórne, przeważnie pod postacią bladoróżowej wysypki bez cech charakterystycznych. Bardzo rzadko zdarza się, że pierwsze zakażenie wirusem przebiega bezobjawowo. U większości dzieci ma przebieg łagodny, ale u 1-2 proc. wymaga hospitalizacji z powodu rozwinięcia niewydolności oddechowej.

Ile trwają objawy wirusa RSV?

Jak już zostało wspomniane, do zakażenia nie musi dojść na drodze bezpośredniego kontaktu z chorym, ale też poprzez kontakt z zanieczyszczonymi przedmiotami. Wirus RSV utrzymuje się na ich powierzchni przez różny czas. Na powierzchniach gładkich może przetrwać nawet do 30 godzin, podczas gdy na powierzchniach porowatych tylko 1 godzinę.

Po przedostaniu się cząsteczek wirusa do organizmu następuje okres wylęgania zwany też inkubacją. Jest to czas, w którym infekcja RSV się rozwija, aż do momentu wystąpienia pierwszych objawów. Z reguły wynosi od 4-6 dni. Ile trwa RSV? Okres zakaźności to przeważnie 1-3 tygodnie, choć może być wydłużony nawet do 4 tygodni, szczególnie u najmłodszych u dzieci, u których układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty.

Jak długo utrzymują się objawy RSV? Zwykle najdłużej utrzymuje się kaszel. Czas występowania objawów jest zależny od wielu czynników, takich jak:

• wiek dziecka,
• ogólny stan zdrowia,
• nasilenie objawów,
• przebieg choroby,
• czas rozpoczęcia leczenia,
• rodzaj leczenia itd.

Jak to bywa przy wszelkiego rodzaju schorzeniach, tak i przy zakażeniu wirusem RSV – im szybsze wdrożenie odpowiedniego postępowania, tym krótsze występowanie objawów. Dlatego zaobserwowanie już pierwszych symptomów należy skonsultować z pediatrą. Zwlekanie z wizytą u lekarza może doprowadzić do wzmożonego rozwoju infekcji, a tym samym cięższego i wydłużonego przebiegu choroby.

Leczenie wirusa RSV

Jak i w przypadku wielu innych wirusów, tak i przy wirusie RSV leczenie jest przede wszystkim objawowe i doraźne, zależy więc w dużej mierze od tego, które objawy i z jakim nasileniem występują. Zakażenie bowiem ustępuje samoistnie. Po okresie wylęgania następuje czas wydalania drobnoustrojów aktywnych chorobotwórczo, trwający od 1 do 3-4 tygodni.

Ile trwa leczenie zakażenia wirusem RSV? Na to pytanie również trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi. W zasadzie trwa tyle, ile utrzymują się objawy choroby, jednak w tej kwestii zawsze należy stosować się do zaleceń lekarza. W przypadkach nadkażenia bakteryjnego i rozwijającego się stanu zapalnego konieczne jest wdrożenie antybiotykoterapii. Bez niej zapalenie może rozprzestrzeniać się, wywołując poważne konsekwencje zdrowotne.

Leczenie objawowe polega przede wszystkim na podawaniu środków łagodzących katar, niwelujących ból i podrażnienie gardła, rozrzedzających wydzielinę itd. Kiedy zakażeniu towarzyszy wysoka gorączka, ważne jest również stosowanie środków obniżających temperaturę ciała, np. ibuprofenu. Gorączka jest naturalną odpowiedzią organizmu na rozwijający się proces chorobotwórczy, jeśli jednak temperatura wzrasta znacząco lub utrzymuje się przez dłuższy czas, pogarsza ogólne samopoczucie i osłabia organizm, utrudniając tym samym rekonwalescencję. Bardzo ważne przy gorączce jest również to, by podawać dziecku dużą ilość płynów. Gorączka w nadmierny sposób pozbawia organizm wody, przez co szybko może dojść do groźnego odwodnienia. Istotne znaczenie ma również nawilżone i chłodne powietrze w pokoju, gdzie przebywa dziecko.

Ile trzeba zostać w szpitalu z wirusem RSV?

Większość przypadków zakażenia wirusem RSV nie wymaga hospitalizacji i może być leczona w warunkach domowych. Niekiedy jednak zdarza się, że choroba ma ciężki przebieg i pobyt w szpitalu jest nieunikniony. W warunkach szpitalnych stosuje się tlenoterapię, a nawet wsparcie oddechowe, jeśli stan pacjenta tego wymaga.

To, ile trwa pobyt w szpitalu przy zakażeniu wirusem RSV zależy od kilku czynników, takich jak: ogólny stan zdrowia pacjenta, nasilenie objawów choroby, reakcja organizmu na zastosowane leczenie itd.

Bibliografia:

• Analiza kliniczna. Paliwizumab (Synagis®) w zapobieganiu ciężkiej chorobie dolnych dróg oddechowych wywołanej wirusem RS u dzieci urodzonych ≤32. tyg. ciąży lub u dzieci z dysplazją oskrzelowo-płucną, Kraków 2016 https://bipold.aotm.gov.pl/assets/files/zlecenia_mz/2017/024/AW/24_AW_OT.4351_2017_Synagis_AKL_uzupelnienie.pdf [02.10.2022].
• E. Helwich, Rozszerzone kryteria profilaktyki RSV u niemowląt w Polsce, w: Postępy Neonatologii 2018; 24(1). http://mavipuro.pl/jourarch/PN2018005.pdf [02.10.2022]
• J. Popielska, M. Marczyńska, Wysypki plamisto-grudkowe w infekcjach wirusowych, w: Pediatria po Dyplomie 2016/01 https://podyplomie.pl/pediatria/21107,wysypki-plamisto-grudkowe-w-infekcjach-wirusowych [02.10.2022].

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Marta Kowalska

Dla dzieci ból bywa szczególnie uciążliwy. Maluch nie zawsze potrafi uświadomić sobie, co mu dolega, nie potrafi zakomunikować i nazwać swojego stanu, a często też zlokalizować źródła bólu. Jedną z substancji, która przynosi ulgę, jest ibuprofen, ale trzeba wiedzieć, jak go stosować.

Czym jest ibuprofen?

Ibuprofen jest jedną z najpowszechniej stosowanych substancji przeciwbólowych, zarówno u pacjentów dorosłych, jak i dzieci. Należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) i jako taki hamuje syntezę prostaglandyn, czyli hormonów działających miejscowo, wskutek pobudzenia nerwowego i odpowiedzialnych m. in. za powstawanie reakcji bólowej, obrzęków i gorączki, w odpowiedzi na uszkodzenie tkanek.

Ibuprofen jest składnikiem wielu leków przeciwbólowych, również dla dzieci, dostępnych bez recepty. Leki te mają różną formę i dedykowane są pacjentom w różnym wieku. Niektóre przeznaczone są dla niemowląt, inne – dla dzieci starszych, w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Ważne, by przed zastosowaniem leku skonsultować się z lekarzem lub dokładnie zapoznać z zaleceniami producenta i właściwie dobrać konkretny preparat.

Ibuprofen dostępny jest w formie:

• czopków dla dzieci najmłodszych, również dla niemowląt. Zwykle są one przeznaczone dla dzieci w danym wieku lub tych, które osiągnęły daną wagę, np. od 6 kg lub 3 miesiąca życia. Są też czopki dla dzieci starszych, np. powyżej 6 roku życia. Z reguły informacja o tym, dla jakich pacjentów przeznaczony jest lek, widnieje na samym opakowaniu. Czopki stanowią bardzo bezpieczną formę podawania leków najmłodszym pacjentom – nie niosą ryzyka wyplucia czy zachłyśnięcia, które pojawia się podczas podawania leków drogą doustną. Mogą nie sprawdzić się podczas biegunki lub dolegliwości zlokalizowanych w okolicach odbytu – obrzęków, podrażnień itd.
• syropów dla dzieci o owocowych smakach. Syropy dla dzieci, zawierające ibuprofen zwykle są słodkie i atrakcyjnie smakują, dlatego ich podawanie nie nastręcza trudności, jednak stosując u dzieci jakiekolwiek leki podawane drogą doustną, należy mieć pewność, że nie będą miały one problemu z ich przełknięciem. W przeciwnym razie podanie może nieść groźne ryzyko zachłyśnięcia lekiem.
• tabletek – kiedy dziecko jest już na tyle duże, że bez problemu połyka tabletki, można podawać mu ibuprofen w tej właśnie formie. Istnieją preparaty w tabletkach dla dzieci, zawierające substancję czynną w odpowiednim dla nich stężeniu. Większość leków z ibuprofenem przeznaczona dla dorosłych może być podawana dzieciom powyżej 12 roku życia, jednak zawsze należy upewnić się, czytając ulotkę lub konsultując z lekarzem.

Jak działa ibuprofen dla dzieci?

Ibuprofen trafia w źródło bólu, nie działając w sposób ogólny na ośrodkowy układ nerwowy, jak niektóre nieopioidowe leki przeciwbólowe. Kiedy w organizmie obecny jest proces chorobotwórczy, niektóre jego tkanki ulegają uszkodzeniu. W miejscach tych produkowane są naturalne substancje chemiczne odpowiedzialne za wywoływane objawów stanu zapalnego. Objawami tymi są:

• dolegliwości bólowe,
• obrzęk,
• podwyższona temperatura ciała.

Działanie iIbuprofenu polega na zwalczaniu wszystkich wymienionych objawy. Wykazuje on więc właściwości:

• przeciwbólowe,
• przeciwgorączkowe,
• przeciwzapalne.

Ibuprofen hamuje syntezę prostaglandyn i wstrzymuje ich przekaźnictwo, a tym samym niweluje ból, obrzęk i gorączkę, poprawiają też ogólne samopoczucie, co ma duże znaczenie dla procesu rekonwalescencji. Organizm osłabiony bólem lub wysoką gorączką gorzej radzi sobie ze zwalczaniem stanów zapalnych i infekcji.

Kiedy stosować ibuprofen u dzieci?

W jakich sytuacjach zaleca się stosowanie ibuprofenu u dziecka?

• Przy wysokiej gorączce (39-41,0 stopni Celsjusza). Gorączka często towarzyszy infekcjom i stanom zapalnym u dzieci. Temperatura ciała wzrasta przy zakażeniach układu oddechowego, gardła, przewodu pokarmowego, układu moczowego itd. Mówi się, że gorączką jest naturalną odpowiedzią obronną organizmu i nie zawsze należy ją zbijać. Jeśli jednak jest wysoka i utrzymuje się dłuższy czas, wycieńcza organizm, zmniejszając jego zdolność do walki. Wówczas wskazane jest podanie leków przeciwgorączkowych dla dzieci, np. ibuprofenu.
• Na ból brzucha. Tutaj wskazania zależą w dużym stopniu od przyczyny dolegliwości bólowych. Niekiedy doustne podanie środków tego rodzaju nie jest wskazane. W większości przypadków jednak (np. przy grypie żołądkowej, zatruciu pokarmowym) niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą złagodzić przykre dolegliwości.
• Na ząbkowanie. Wyrzynanie się zębów jest częstą przyczyną bólu u dziecka w okresie niemowlęcym. Niekiedy towarzyszy mu nawet stan podgorączkowy i obrzęk dziąseł. Ibuprofen niweluje wszystkie objawy bolesnego ząbkowania, poprawiając ogólne samopoczucie.
• Na przeziębienie. Niesteroidowe leki przeciwzapalne zalecane bywają przy przeziębieniu głównie ze względu na ich działanie przeciwzapalne i przeciwgorączkowe, nie pomagają jednak na kaszel czy katar, dlatego ich przyjmowanie traktuje się jako terapię uzupełniającą i objawową.
• Przy urazach mechanicznych. Ibuprofen, trafiając w źródło bólu, niweluje również dolegliwości powstałe na skutek urazów – zwichnięć, złamań, stłuczeń.

Dawkowanie ibuprofenu u dzieci

Należy pamiętać, że stosowanie jakichkolwiek leków u dzieci wymaga szczególnej ostrożności polegającej przede wszystkim na odpowiednim dawkowaniu. Jaka jest dawka ibuprofenu dla dzieci na kg masy ciała? Zalecana dawka ibuprofenu wynosi 7-10 mg na kilogram masy ciała, podawana drogą doustną lub doodbytniczo. Należy pamiętać o nieprzekraczaniu dawki dobowej ibuprofenu, czyli 30 mg/kg masy ciała do 35kg. U dzieci o masie powyżej 40 kg, podobnie jak u dorosłych, nie należy przekraczać dawki 1200mg/dobę. Wg tego przelicznika można indywidualnie dobrać dawkę dla pacjenta w każdym wieku.

Od kiedy można stosować Ibuprofen dla niemowląt? Czopki i syropy zawierające najmniejsze dawki leku podawać można już od 3 miesiąca życia, o ile dziecko osiągnęło masę 6 kg. Do syropów z ibuprofenem dołączana jest zwykle specjalna strzykawka ułatwiająca dawkowanie oraz wygodne i bezpieczne podanie płynu nawet niemowlętom. Dzieci starsze mogą pić syrop również łyżeczką lub z kieliszka zaopatrzonego w miarkę. Czopki z ibuprofenem podaje się dziecku w całości, ponieważ mają one kształt ułatwiający aplikację. Dzielenie czopka grozi powstaniem ostrych krawędzi i podrażnieniem błony śluzowej odbytu. Ważne jest, by kupując czopki, wybrać te przeznaczone dla odpowiedniej grupy wiekowej. Czopki dla dzieci starszych zawierają ibuprofen w większym stężeniu niż te dla niemowląt od 3 miesiąca życia.

Po jakim czasie działa ibuprofen?

Przy nasilonych dolegliwościach bólowych lub wysokiej gorączce duże znaczenie ma czas działania leku. Po jakim czasie działa ibuprofen dla dzieci i na jak długo przynosi ulgę? Ibuprofen zaczyna działać już po około 15 minutach od podania i wykazuje działanie przeciwgorączkowe nawet do 8 godzin. Maksymalne stężenie ibuprofenu w surowicy występuje w ciągu 1 do 2 godzin od podania na czczo i po 1,5-3 godzin w przypadku zażycia z pokarmem. Płynna postać leku charakteryzuje się udowodnionym szybszym działaniem przeciwgorączkowym w porównaniu z kapsułkami czy tabletkami.

Co ile godzin można go podawać? Należy zachować minimum 6 godziny przerwy między kolejnymi dawkami. Jeśli ilość przyjmowanej substancji jest niewystarczająca, pomiędzy dawkami można przyjmować inny nieopioidowy lek przeciwbólowy, najlepiej paracetamol. W sytuacji takiej należy jednak najpierw skonsultować się z lekarzem.

Ibuprofenu nie należy łączyć z innymi NLPZ ani kwasem acetylosalicylowym, chyba że lekarz zdecyduje inaczej. Jak długo można podawać ibuprofen dziecku?

Gdy dziecko ma mniej niż 5 miesięcy, konsultacja lekarska przed podaniem jest konieczna. Natomiast u dzieci powyżej 6 miesięcy, jeśli objawy utrzymują się lub powracają przez czas dłuższy niż 24 godziny należy udać się do specjalisty po 3 dniach, oczywiście o ile nie towarzyszą inne niepokojące objawy, jak: wymioty, duszność, drgawki, niechęć do picia, apatia, zmiany skórne nieblednące pod wpływem ucisku – wtedy niezwłocznie zgłoś się do lekarza ze swoim dzieckiem, niezależnie od jego wieku.

Dłuższe podawanie leku bez konsultacji ze specjalistą jest niewskazane. Warto także pamiętać, że u dzieci poniżej 6 miesiąca życia w ogóle nie powinno się podawać leku bez konsultacji z pediatrą.

Bibliografia:

• Chpl: Ibuprofen
• M. Karaźniewicz, Czterdzieści lat doświadczeń stosowania ibuprofenu w lecznictwie, w: Nowiny Lekarskie 2007, 76, 2, 195-197 https://jms.ump.edu.pl/uploads/2007/2/195_2_76_2007.pdf [01.10.2022]
• J. Woroń, J. Wordliczek, J. Dobrogowski, Porównanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), w: Medycyna po Dyplomie 2011(20); 6(183): 55-63 https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/010/926/original/Strony_od_MpD_2011_06-8.pdf?1468413173 [01.10.2022]

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Marta Kowalska

Choroba bostońska szerzy się przede wszystkim wśród dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Sprawdź, co to jest bostonka, jak się objawia, a także jak można ją leczyć.

Czym jest wirus bostoński?

Choroba bostońska to potoczne, choć tak naprawdę błędne, określenie na tzw. chorobę dłoni, stóp i ust (od ang. hand, foot and mouth disease, w skrócie HFMD), wywoływaną przez występujące powszechnie enterowirusy. W żargonie medycznym funkcjonują także inne określenia choroby, m.in.: enterowirusowe zapalenie jamy ustnej z wysypką, wysypka pęcherzykowa, enterowirusowa gorączka wysypkowa.

Wirus bostoński rozprzestrzenia się poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorobą lub pośrednio poprzez kontakt z przedmiotami skażonymi wydzielinami osoby zakażonej. Wirus jest także obecny w stolcu chorego. Warto pamiętać, że za zakażenie nie odpowiada jeden wirus, lecz cała grupa. Choroba bostońska najczęściej jest wywołana wirusami z grupy Coxsackie (inaczej koksakiwirus), należącymi do enterowirusów.

Choroba dłoni, stóp i ust występuje sezonowo. Szczyt zachorowań przypada na okres letnio-jesienny (głównie późnym latem). Schorzenie występuje przede wszystkich wśród dzieci wieku od 2 do 10 lat, uczęszczających do przedszkola lub szkoły, ale zdarzają się także zachorowania wśród dorosłych. Bostonka u dzieci zwykle ma łagodny przebieg, natomiast dorośli mogą przechodzić ciężej.

Objawy bostonki u dzieci

Do najczęstszych objawów bostonki zaliczyć można:

• gorączkę,
• brak apetytu,
• osłabienie,
• ból gardła,
• wysypkę pęcherzykową na dłoniach, stopach oraz w jamie ustnej.

Co istotne, pierwsze objawy bostonki są mało charakterystyczne. Choroba zazwyczaj manifestuje się złym samopoczuciem, gorączką, brakiem apetytu i bólem gardła. Dopiero po kilku dniach pojawia się charakterystyczna bostońska wysypka, która przybiera postać zmian pęcherzykowych.

Początkowo bostonka objawia się w jamie ustnej. U chorego można zaobserwować niewielkie pęcherzyki, o średnicy 1-3 milimetrów, na tylnej ścianie gardła, podniebieniu miękkim, a także na błonie śluzowej policzków oraz na języku. W późniejszym etapie wykwity stają się widoczne na stopach i dłoniach. Na skórze pojawiają się szare pęcherzyki, wielkości 3-7 mm, osadzone na żywoczerwonym podłożu.

Co warto podkreślić, mimo dość charakterystycznych symptomów, choroba często bywa mylona z ospą wietrzną, opryszczką lub zmianami alergicznymi.

Okres zarażania bostonki

Wielu pacjentów zastanawia się, czy bostonka jest zaraźliwa. Bez wątpienia HFMD (Hand, foot and mouth disease), podobnie jak inne schorzenia wywołane przez wirusy, należy do chorób zakaźnych.

Jak długo zaraża chory na chorobę bostońską? Uważa się, że tuż po zakażeniu wirus osiedla się w gardle chorego, a w ciągu doby zajmuje tkankę chłonną, począwszy od migdałków aż do jelit. Około 3 doby od zakażenia następuje wiremia, co oznacza, że zdolny do namnażania się wirus przedostaje się do krwiobiegu, a następnie do innych tkanek (m.in. skóry, błon śluzowych). Następnie wirusy obecne w tkankach namnażają się przez kolejne kilka dni. Szacuje się, że okres zarażania się bostonką wynosi około 3-7 dni.

Ile trwa bostonka u dzieci?

Inne pytanie nurtujące pacjentów dotyczy tego, ile trwa bostonka u dzieci. Zgodnie z powyższym, wirus bostoński u dzieci pozostaje aktywny w organizmie przez około 7-10 dni. Po upływie tego okresu następuje zwykle pełne wyzdrowienie.

Choroba bostońska rzadko wiąże się z groźnymi dla zdrowia powikłaniami. Niemniej zdarzają się przypadki ciężkiego przebiegu choroby w populacji dziecięcej. W literaturze medycznej sporadycznie opisywano przypadki wystąpienia u dzieci zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, a także ostrego zapalenia płuc lub mięśnia sercowego. Należy jednak podkreślić, że takie powikłania należą do rzadkości.

Jak leczyć bostonkę?

Leczenie bostonki u dzieci przebiega objawowo. Jeśli u dziecka występuje gorączka lub dyskomfort w jamie ustnej, można mu podać środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, takie jak np. ibuprofen. Należy jednak pamiętać, że dawka leku powinna być indywidualnie dopasowana do wieku dziecka oraz występujących objawów chorobowych.

Istotnym elementem leczenia objawowego jest ponadto odkażanie nadżerek lub owrzodzeń, powstałych po pęknięciu zmian pęcherzyków na skórze lub błonie śluzowej.

Co istotne, w przypadku zaobserwowania u dziecka symptomów, mogących świadczyć o chorobie bostońskiej, należy zgłosić się do lekarza. Objawy sugerujące chorobę dłoni, stóp i ust, mogą bowiem być manifestacją innej choroby, która wymaga zupełnie innego postępowania terapeutycznego.

Konsultacja merytoryczna: lekarz pediatra Joanna Kosielska

Bibliografia:

• Bienias W., Gutfreund K., Szewczyk A., Kaszuba A., Zespół dłoni, stóp i ust, czyli choroba bostońska: etiologia, obraz kliniczny i terapia. Dermatologia Dziecięca 2013, 1 (5): 18-21.
• https://www.dermatologia-praktyczna.pl/a1865/Choroba-bostonska-.html/ [dostęp 7.01.2022 r.]
• https://www.gov.pl/web/gis/choroba-dloni-stop-i-ust-choroba-bostonska [dostęp 7.01.2022 r.]
• Toya M., Endo Y., Tanizaki H., Fujisawa A., Tanioka M., Miyachi Y.: An adult case of severe hand-foot-mouth disease accompanying persisten fever and systemic arthritis. Dermatol Online J 2012, 18 (8): 14.